Volapuko por Esperantistoj      


     (la esperantaj supersignoj estas surogatitaj per “xx”, kiel ekzemple: Sxxi cxxehxxigxxu jxxauxxde)


  Tiu cxxi volapuka lernolibro estas traduko de “Lehrbuch der Weltsprache Volapük” de Johann Schmidt, adaptita al esperanta publiko. Tiu Volapuko, kiu estas pritraktita en la lernolibro de Johann Schmidt estas la reviziita formo, kiun D-ro Arie de Jong iniciatis en 1931 en la jenaj du libroj:


1. “Wörterbuch de Weltsprache” de D-ro Arie de Jong, 1931 aperinta cxxe E.J.Brill en Leiden (Nederlando). La unua parto: germana-volapuka: la dua parto: volapuka-germana.(elcxxerpita)

2. “Gramat Volapüka” far D-ro Arie de Jong, 1931 publikigita de E.J. Leiden. Ampleksa gramatiko de reviziita Volapuko (verkita en tiu Volapuko). 113 pagxxoj. Prezo: kartone 2,25 guldenoj. 


                                   

                                             Enkonduko

              Prononco, vortprovizo kaj superrigardo


  Volapuko estas la sola fonetika lingvo krom Esperanto, kies cxxiu signo havas unusolan fonemon, kaj cxxiu fonemo unusolan signon. Cxxiu individua fonemo, cxxu vokala cxxu konsonanta, cxxiam estas parolata dividite: “ng” kiel en la vorto “pinglo”, “ti” kiel en la vorto “tio”, “ai” kiel en la vorto “kokaino”. Cxxar internacia lingvo devas bazigxxi sur fonetika bazo, rekomendinde estas strebi al bona kaj klara prononco. Atentu la distingon inter “ä”, “e” kaj “ö”, inter “i” kaj “ü”, inter “b” kaj “p”, inter “d” kaj “t”, ankauxx inter “g” kaj “k”. Parolu malrapide kaj evitu tro rapidan sinsekvon.

  La akcento falas cxxiam sur la lasta silabo (kiel en la vorto elizita je la fino “teler'“), ecxx se gxxi konsistas el nur unusola vokalo.

  Uzado de la interpunkcioj (punkto, komo ktp) estas kiel en Esperanto. Ankauxx majusklado estas kiel en Esperanto.

  Plejparto de la radikoj de Volapuko konsistas el unusilabaj vortoj, kiuj estas pruntitaj de diversaj lingvoj, precipe el la gxxermanaj kaj romanidaj lingvoj. Gxxisfunda reguleco en la internacia lingvo estas nepre necesa. Se iu vorto konformas al la reguloj de Volapuko, gxxi restas nesxxangxxita. Ekzemple: son <filo> (el la germana auxx la angla), stul <segxxo> (el la germana).

  Estas vortoj, kiuj suferis iom da sxxangxxoj: gan <ansero> (el germana “Gans”), naklüm <amboso> (el franca “enclume”).

  Cxxe la aliaj vortoj la sxxangxxo estas pli granda, kelkaj ricevis ecxx mallongigon; log <okulo> (el latina “oculus”), lieg <ricxxo> (el franca “richesse”).  Dum lernado sube, oni povos vidi lauxx kiu principo tiuj sxxangxxoj estas faritaj.

  La volapuka alfabeto konsistas el 27 literoj: a, ä, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, t, u, ü, v, x, y, z. 

  Plejparto de la literoj estas elparolataj kiel en Esperanto. Esceptoj estas:

  “c” (prononco gxx): cil <infano>

  “j” (sxx): jad <ombro>

  “x” (ks): xam <ekzameno>

  “y” (j): jag <cxxaso>

  “ä”, “ë”, “ö”, “ü” estas kiel en la germana.

  Por esperatistoj, kiuj ne kutimas elparoli la cxxi lastajn vokalojn, suficxxas prononci ilin provizore “e”, “e”, “oe”, “ui” respektive.


                                      PLUA  ENKONKUDO


  Infinitivo de verbo cxxiam finigxxas per “ön”. El plejparto de la radikoj oni povas krei infinitivon.

  fid <mangxxo>, fidön <mangxxi>, drin <trinko>, drinön <trinki>, slip <dormo>, slipön <dormi>, vil <volo>, vilön <voli>, vip <deziro>, vipön <deziri>, dan <danko>, danön <danki>, gol <iro>, golön <iri>, stan <staro>, stanön <stari>, löf <amo>, löfön <ami>, het <malamo>, hetön <malami>, plad <loko, ejo>, pladön <meti>, blin <alporto>, blinön <alporti>

 Por krei aktivan prezencon, aldonu personajn pronomojn cxxe la fino de la radikoj (anstatauxx la infinitiva signo “-ön”). 

  Personaj pronomoj estas;

  “ob” <mi>, “ol” <vi>, “om” <li>, “of” <sxxi>, “on” <gxxi> (neuxxtrala), “os” (abstrakta), “oy” <oni>, “or” <vi> (honorarie, sed malofta)

  Notu: cxxiuj cxxi pronomoj komencigxxas per “o”. Rilate la distingajn konsonantojn (b, l, m, f, n, s, y, r), estu certa, kiun uzi inter la diversaj kombinoj por signo kaj rekono. Precipe tio validas rilate konsonantojn de genroj.

  La pluralo de volapukaj vortoj estas kreitaj per “s”. 

  ob <mi>, obs <ni>, ol <vi>, ols <vi cxxiuj>, om <li>, oms <lili>, of <sxxi>, ofs <sxxili>, dom <domo>, doms <domoj>, gad <gxxardeno>, gads <gxxardenoj>, fat <patro>, fats <patroj>, mot <patrino>, mots <patrinoj>, cil <infao>, cils <infanoj>, bim <arbo>, bims <arboj>, ston <sxxtono>, stons <sxxtonoj>, dog <hundo>, dogs <hundoj>.

  Per la personaj pronomoj oni kreas aktivajn personojn: fidob <mi mangxxas>, drinol <vi trinkas>, slipom <li dormas>, vilof <sxxi volas>, vipon <li (nedifinita) volas>, danoy <oni dankas>, reinos <pluvas (rein=pluvo)>.


                                  Pluralo


  golobs <ni iras>, stanols <vi cxxiuj staras>, löfoms <lili amas>, hetofs <sxxili malamas>

  Jen estas ofte renkontataj vortoj.

  la adverboj: “is” <cxxi tie>, “us” <tie>, “no” <ne>

  la demonstrativa pronomo: “at” <cxxi tiu>, “et” <tiu>, “it” <mem>

  La nedifinitiva pronomo: “ek” <iu>, “nek” <neniu>, “bos” <io>, “nos” <nenio> 

  kaj la infinitiva verbo: “labön” <havi (lab=havo)>, “binön” <esti (bin=esto)>

               Ekzerco 1

 Traduku esperanten.

labob / binol / labom / binof / binob is / binol us / fat at(cxxefa vorto cxxiam antauxxas) / mot et / cil it / no reinos(negativo cxxiam antauxxas) / no binom us / is binon nek (auxx: nek is binon) / nek danon (“n” pro neuxxtralo) / fat golom / mot fidof / cil drinon (neuxxtralo) / dog slipon. 


                                              

                                 Adjektivo-- gxxenerala deklinacio


 La adjektivoj finigxxas per “ik”. gret <grando>, gretik <granda>, smal <malgrando>, smalik <malgranda>, jön <belo>, jönik <bela>, pöf <malricxxo>, pöfik <malricxxa>, lieg <ricxxo>, liegik <ricxxa>, gud <bono>, gudik <bona>, bad <malbono>, badik <malbona>, geil <alto>, geilik <alta>, dib <profundo>, dibik <profunda>, zil <diligento>, zilik <deligenta>.

                    Ekzerco 2

fat binom gretik / cil binon smalik / mot binof löfik / dog binon badik / bims binons geilik / dom binon geilik / ston binon jönik / gad binon gretik / is binos jönik / us no binos jönik / dog at binon gretik, dog et binon smalik.

               Deklinacio

 La deklinacio de Vp estas kiel en la latina auxx la rusa lingvo, do, per aldono de vokalo al la vortfino. 

  Cxxe genetivo oni aldonas la aldonajxxon a.

  Cxxe dativo oni aldonas la aldonajxxon e.

  Cxxe akuzativo oni aldonas la aldonajxxon i.

  Cxxe vokativo oni antauxxmetas vorton o. 

            Ekzemploj de delkinacioj.

fat <la patro>                 mot <la patrino>

fata <dela patro>              mota <de la patrino>

fate <al la patro>             mote <al la patrino>

fati <la patron>               moti <la patrinon>

o fat! <patro!/pacjo!>         o mot! <patrino!/panjo!>

               En la pluralo

fats <la patroj>               mots <la patrinoj>

fatas <de la patroj>           motas <de la patrinoj>

fates <al la patroj>           motes <al la patrinoj>

fatis <la patrojn>             motis <la patrinojn>

o fats! <patcjoj!/patroj!>     o mots! <patrinoj!/panjoj!>

 Tiamaniere cxxiuj (deklinacieblaj) vortoj estas deklinaciataj. Adjektivoj senpere metitaj post la substantivoj ne akordas per la sama deklinacio.

                Ekzerco3

fat löfom cili / dom mota / bims gada / labob bosi (akuzativo) / labol nosi / hetob neki / dom jönik fata / gad gretik mota / cil löfon moti / labof stoni / o fat! reinos  /  dog smalik fata / cil pöfik binon zilik, cil liegik binon badik.

          Deklinacio de personaj pronomoj

ob <mi>, oba <mia>, obe <al mi>, obi <min>, obs <ni>, obas <nia>, obes <al ni>, obis <nin>, ol <vi>, ola <via> ole <al vi>, oli <vin>, ols <vi cxxiuj>, olas <via>, oles <al vi cxxiuj>, olis <vin cxxiujn>, om <li>, oma <lia>, ome <al li>, omi <lin>, oms <ili(viroj)>, omas <ilia>, omes <al ili>, omis <ilin> ktp.

 La posedaj pronomoj finigxxas (kiel la adjektivoj) per ik: ili estas same deklinaciaj;

obik <mia>, olik <via>, omik <lia>, ofik <sxxia>, onik <neuxxtrala>

 Oni povas ankauxx uzi la genetivon: oba <mia>, ola <via(vidu supre)>

  tim <tempo>, yel <jaro>, mul <monato>, vig <semajno>, del <tago>, sil <cxxielo>, sol <suno>, mun <luno>, stel <stelo>, tab <tablo>, stul <segxxo>, bed <lito>, mit <viando>, jueg <sukero>, bod <pano>, vat <akvo>, vin <vino>, kaj <kafo>, kek <kuko>, buk <libro>, stib <krajono>, neif <trancxxilo>, spun <kulero>, fok <forko>, zif <urbo>, prim <komenco>, fin <fino>


                                           

                                      La Prepozicioj


 Kelkaj prepozicioj estas primitivaj, la aliaj derivitaj kun la karakterizaj finajxxo “ü”. 

 La gravaj primitivaj prepozicioj estas:

in <en>

ini <en -n>

su <sur>

sui <sur –on>

bü <antauxx (tempo)>    pos <post (tempo)>

fo <antauxx (loko)>     po <malantauxx (loko)>

de <de (origino, disigxxo)>    lü <cele al (loko)>

ko <kun>      nen <sen>

pro <por>      ta <kontrauxx>

lä <cxxe, apud>       len <cxxe, tusxxe al>

jü <gxxis>        sis <dum, ek de>

 la vorotj kiuj sekvas la prepoziciojn  ne sxxangxxigxxas (nominativo)

              Ekzerco tiucela

in: Fat binom in dom. <La patro estas en la domo.>

ini: Cil golon ini gad. <La infano iras en la gxxardenon.>

su: Dog stanon su ston. <La hundo staras sur la sxxtono.>

sur: Mot pladof kafi sui tab, <La patrino metas la kafon sur la tablon.>

bü: Bü fin mula at. <Antauxx la fino de tiu cxxi monato.>

pos: Pos dels et, <Post tiuj tagoj.>

fo: Fo dom binon gad. <Antauxx la domo estas la gxxardeno.>

po: Cil stanon po mot. <La infano staras malantauxx la patrino.>

de: Labob buki at de fat ola. <Mi havas tiun cxxi libron de via paro.>

lü: Golob lü zif. <Mi iras al la urbo.>

ko: Cil golon ko fat. <La infano iras kun la patro.>

nen: Kaf nen jueg. <Kafo sen sukero.>

pro: Is kaf binon pro cils. <Jen estas la kafo por la infanoj.>

ta: Ta vil fata: <Kontrauxx la volo de la patro.>

lä: Stul stanon lä tab. <La segxxo staras apud la tablo.>

len: Mun binon len sil. <La luno estas sur la cxxielo.>

jü: De prim jü fin. <De la komenco gxxis la fino.>

sis: Drinob nosi sis muls. <Mi trinkas nenion de monatoj.>

 Estas grave havi memfidon pri prepozicioj por eviti konfuzon kaj eraron. len estas uzata nur por esprimi ligitecon. Ne intermiksu “bü” kaj “fo”, nek “pos” kaj “po”.

cem <cxxambro>, yad <gxxardeno>, yan <pordo>, kav <subtera etagxxo>, völ <vando>, kat <kato>, vum <vermo>, mug <muso>, nim <besto>, böd <birdo>, bel <monto>, fot <arbaro>, flor <floro>, yeb <herbo>, keb <herbo>, son <filo>, daut <filino>, blod <frato>, sör <fratino>, men <homo>, brad <brako>, nam <mano>, kap <kapo>, log <okulo>, lil <orelo>

 Okulo kaj orelo havas ununuran funkcion. Tial logön <vidi>, lilön <auxxdi>


                                   

                           La Konjunkcio, la kardinala nombro


 La plej gravaj konjunkcioj estas; e <kaj >,ä <kaj samtempe ankauxx>, u <auxx> (se la sekva vorto komencigxxas per vokalo, “ed”, “äd”, “ud” respektive), äsä <kiel, kvazauxx>, bi <cxxar>, ab <sed, tamen>, do <kvankam>

                Ekzemplo

e: fat e mot <patro kaj patrino>

u: blod u sör <frato auxx fratino>

äsä: löfob meni at äsä son obik. <Mi amas tiun cxxi homon kiel mian filon.>

bi: mot binof gudik bi löfof cilis. <La patrino estas bona, cxxar sxxi amas la infanojn.>

ab: dog binon jönik ab binon badik. <La hundo estas bela, sed gxxi estas malbona>

do: golob do reinos. <Mi iras, kvankam pluvas.>

               Ekzerco 4

O fat! mot binof su bel / Dog e kat binons nims / Fat golom ini cem / Men at binon pöfik, ab fat obas binom liegik / Mot golof lü zif / Is reino, us no reinos / Dog binon lä fat / Kek stanon su tab / Bel at binon geilik / Sör oba binof smalik ab jönik / Men et binon zilik ä gudik / löfobs moti obas (obsik) / Logof neki / Labom bosi / Bi binob pöfik, labob nosi / Cil vipon kafi u vati / Flor at binon jönik / Fat oba stanom len völ / Bü yels / Pos fid golob ko ol ini fot / Kaf nen jueg no binon gudik / Pladof floris sui tab.


               Ekzerco 5

                          Traduku volapuke

La patro ne estas cxxi tie, li estas en arbaro / Mi iras al la urbo / Mia frato estas granda / La patrino estas cxxe mia fratino / Mia patro dormas, kaj mia patrino trinkas kafon / Mi vidas la lunon kaj la stelojn / Tiu cxxi floro estas bela / La gazono estas malgranda, sed la herbo estas granda / Mi ne vidas tiun cxxi birdon, sed nia kato vidas gxxin. (kontrolu per la ekzerco 8)

              Kardinaraj nombroj

 La kardinaraj nombroj komencigxxas kaj finigxxas per konsonantoj, kiuj enkrampas vokalon. La fina konsonanto cxxiam estas “l”. Atentu la vicordon de la vokaloj (a, e, i, o, u, ä, ö, ü ). Nur cxxe sep ripetigxxas “e”. 

   bal <1>, tel <2>, kil <3>, fol <4>, lul <5>, mäl <6>, vel <7>, jöl <8>, zül <9>

 En frazoj tiuj cxxi numeroj cxxiam sekvas adjektivon. 


               Ekzerco 6

 bims gretik lul <kvin grandaj arboj> / Blinof stonis jönik zül <Sxxi alportas nauxx belajn sxxtonojn> / vigs fol yela <kvar semajnoj de la jaro> / Labom dogis kil <Li havas tri hundojn> / Labob blodis tel <Mi havas du fratojn> 

  söl <sinjoro>, man <viro>, vom <virino>, reg <regxxo>, plin <princo>, dabin <ekzisto>, spik <parolo>, säk <demando>, sum <preno>, giv <dono>, pol <porto>, tov <levo>, süt <strato>, tüm <turo>, mon <mono>, vob <laboro>, yuf <helpo>, fan <kapto>.

  Kreu la infinitivon (spikön <paroli>, polön <porti) kaj aktivan personon (polom <li portas>, fanof <sxxi kaptas>, voboy <oni laboras>


               Ekzerco 7

Reg säkom pline bosi / Man at spikom ko mot oba / Vobof in zif et / Kat fanon mugis / Tüm at binon geilik / Cil givon mane pöfik moni / Sumof foki e spuni / Yufof vomi pöfik / Golob sui süt / Mot polof cili smalik.

 

                               

                         Adervo, komparativo kaj superlativo


 En Cxxapitro Ⅱ ni jam lernis kelkajn adverbojn (is, us, no). Aliaj gravaj adverboj estas:

nu <nun>, nog <ankorauxx>, ai <cxxiam>, ya <jam>, so <tiel>, te <nur>, ti <preskauxx>, si <jes>

 Ankauxx el akjektivoj oni formas adverbojn per finajxxo “o” (la signo por cxxiuj derivitaj adverboj). Tiuj adverboj esprimas la manierojn de la ago auxx agoriceco. 

 Spikom gudiko Volapüki <li parolas volapuke bone (en bona maniero)>  Cxxe derivado de substantivoj, numeraloj, ktp, “o” alkrocxxigxxas al la radiko. 

  neit <nokto>, neito <nokte>, soar <vespero>, soaro <vespere>, göd <mateno>, gödo <matene>, del <tago>, delo <tage>, fut <piedo>, futo <piede>, mel <maro>, melo <mare>, lom <hejmo>, lomo <hejme>, yuf <helpo>, yufo <helpe> 


                 ekzerco 8

Fat no binom is, binom in fot / Golob lü zif / Blod obik (oba) binom gretik / Mot binof lä sör oba / Fat oba slipom e mot oba drinof kafi / Logob muni e stelis / Flor at binon jönik / Yeb binon smalik ab keb binon gretik / Bödi at no logob, ab kat obas (obsik) logon oni 

             Frazoj kun adverboj

 Labof te bukis tel <Sxxi havas nur du librojn> / Fat oba ya binom us <Mia patro estas jam tie> / Labom nog stibis kil <Li havas ankorauxx tri krajonojn> / Nu labob dogis tel <Nun mi havas du hundojn> / Binom ai in fot <Li estas cxxiam en la arbaro> / Fidof ti nosi <Sxxi mangxxas preskauxx nenion> / Kat obas fanon nugis neito <Nia kato kaptas musojn nokte> / Binof lomo <Sxxi estas hejme> 


          Komparativo kaj superlativo


 La adjektivoj kaj adverboj farigxxas komparativoj per aldono de “um” kaj superlativoj per la aldono de “ün”. “o” de la adverboj staras cxxe la fino. 

 gudik <bona>, gudikum <pli bona>, gudikün <plej bona>, jönik <bela>, jönikum <pli bela>, jönikün <plej bela>, gudiko <bone>, gudikumo <pli bone>, gudiküno <plej bone>, jöniko <bele> ktp.

 En tiu cxxi okazo ofte uzataj konjunkcioj estas: so <tiel>, ka <ol>, vemo <tre>, vem <alta grado>, mödik <multaj>, möd <multo>, plu <pli>, mu <plejparte>


               Ekzerco 9

 Bim at binon vemo gretik / Labom moni ödik / Binob gretikum ka ol / Binof so gretik äs blod olik (ola) / Tüm at binon tüm gretikün zifa / Spikof gudikumo ka sör / Mot labof moni mödikum ka daut / Vom at no drinof vini ab kafi drinof vemo mödiko 

pod <pomo>, bün <piro>, cel <cxxerizo>, vien <vento>, tep <sxxtormo>, nif <negxxo>, glad <glacio>, lut <aero>, fil <fajro>, lit <lumo>, naf <sxxipo>, vab <auxxto>, pon <ponto>, veg <vojo>, gan <anaso>, lög <piedo>, kien <genuo>, mud <busxxo>, juk <sxxuo>, but <boto>, stog <sxxtrumpo>, köl <koloro>, red <rugxxo>, bläg <nigro>, blöb <bluo>, grün <verdo>, viet <blanko>, braun <bruno>


                            

                        Demandpronomo, eksklama pronomo


 Cxxiuj demandfrazoj havas demandpartiklon “li”, kiu estas per “-” apartigita de la verbo kaj restas neakcentita. 

Golol <vi iras>. Golol-li? <cxxu vi iras?>

 Cxxiuj demandpersonaj pronomoj komencigxxas per “ki”. Cxxi tiun sekvas kiel la tria litero la karakteriza konsonanto genra.(-m <vira>, -f <virina> ktp), kim? <kiu (vira)?>, kif? <kiu (virina)?>, kin? <kiu (neuxxtrala), kis? <kio (abstrakta)>

  Per aldono de “ik” kreigxxas la derivajxxoj: kimik <kies (viro)>, kifik <kies (virino)>, kinik <kies ktp (neuxxtrala)>, lio <kiel (gxxenerala)>


               Ekzerco 10

 Kin binon-li us? / Ob binob is (ob) / Binof-li in dom? / Si, o söl / Kisi spikol-li? / Vom kifik binof-li su tüm? / Mot oba / Reinos-li? / Si, o mot, reinos / Logol-li eki? / No logob bosi / Man kimik golom-li us? / Man et binom fat oba / Golol-li? / Si! / Lio slipol-li? / Danob! bed binon gudik

 La eksklamaj pronomoj komencigxxas per “kio”: kiom <kia!(viro)>, kiof <kia!(virino)>, kios <kia!>, kion <kia (nedifita afero)>, kio <kiel!(gxxenerale)>


               Ekzerco 11

 Man kiom binom! nek spikon so jöniko äs om / O vom kiof! löfof vo vemo cilis / Men kion fat oba binom! ek dabinon-li, kel heton meni gudik at.

 “lio” kaj “kio” estas metitaj antauxx plejparto de la aliaj vortoj (adjektivoj kaj adverboj): liojönik? <kiel bela?(demanda)> kaj kiöjönik! <kiel bela!(eksklama)>, Kiojönik neit at binon! / Kiogretik God binom!

 Aliaj ofte necesaj vortoj en demandfrazoj estas : kitimo <kiam?>, kikodo <kial?>, kiplado <kie (auxx kitopo)?>, Ili estas kunmetitaj de demandsilabo “ki” kaj la radiko “tim” (tempo). kod <kialo, kauxxzo>, top <loko>, plad <spaco,loko>

 svid <dolcxxo>, jap <akro>, vam <varmo>, reid <lego>, flit <flugo>, tuv <trovo>, tip <pinto, akro>, stup <idioteco>, kold <malvarmo>, dun <ago>, rem <acxxeto>, flap <frapo>, svidik <dolcxxa>, japik <akra>, vamik <varma>, tipik <pinta>, koldik <malvarma>, remön <acxxeti>, flapön <frapi>, reidön <legi>


               Ekzerco 12

 Böd fliton in lut / Reidof buki at / Cil et binon vemo stupik / Bün at binon svidikum ka pod et / Reidol-li buki at? / Binos-li vamik is? / Binos koldik / Kio geilik bel at binon! / Lio tuvobs-li nu stoni at? / Tüm at binon vemo tipik / Gad flitom sui ston / Blod oba stanom su ston / Goks jöl binons fo dom / Fat ola binom po dom / Logol-li liti redik us? / Juks oba binons blägik / Labob i buki domo / Ai säkom so stupiko do nek vilon spikön ko om / Danob oli vemo 


               Ekzerco 13

 Cxxu vi volas mangxxi ion? / Mi tre dankas vin, sed mi ne volas mangxxi / Vinon mi ne havas hejme / Kiu estas en tiu cxxi cxxambro? / Mia fratino estas tie, sxxi legas la novan libron / Cxxu vi havas nun kafon? / Jes, jen gxxi estas / Tiu cxxi kafo estas tre dolcxxa / Cxxu vi ne sxxatas dolcxxecon? (kontrolu per no 14)

                           

                                Rilata pronomo


 La rilata pronomo estas tradukita por cxxiu genro per “kel”. Por distingi la genrojn (kie estas necesa), la silaboj “hi” kaj “ji” estas antauxxmetitaj; hikel <kiu (viro)>, jikel <kiu(virino)>. La neuxxtralo ankauxx estas tradukita per “os” kiel “kelos”. Man, kel spikom, binom fat oba / Vom, keli logol, binof mot ola / Mot söla smalik, hikeli logol is. binof in gad. 

 La relativa signo de maniero, de tempo kaj de loko estas: vio <kiel>, kü <kiam>, kö <kie>, kun la helpo de vorto “vio” kreigxxas kunmetitaj vortoj, kiel ekzemple: viovemo <kiel ajn>, viomödik <kiom ajn>, viomodo <kiel ajn>

 No vilom givön obe moni, viovemo i begob. / Us, kö bims stanons, logob dogis kil. 

 La refleksivaj pronomoj estas tradukitaj per la signo “ok” (deklinaciebla), kiu sekvas la verbon. Tiu cxxi “ok” estas uzita nur kiam temas pri aktiveco (ne pri pasiveco). Uzu gxxin kutime nur por la tria persono. 

 Pladom oki lä blod okik (omik <de iu alia frato>)

 Pladob obi lä blod obik / Pladoms okis lä blods oksik. 

 La reciproka aktiveco (unu la alian) estas tradukita en Volapuko per la deklinaciebla silabo “od” (inter du personoj), auxx “ods” (inter pli ol du personoj). Yufoms odi <Ili(du viroj) helpas unu la alian> / Yufoms odis <Ili(du auxx pli ol du viroj) helpas unuj la aliajn> 

 fluk <frukto>, ker <semo>, leon <leono>, snek <serpento>, lep <simio>, ber <urso>, jim <tondilo>, nad <nadlo>, fad <fadeno>, big <dikeco>, vid <largxxo>, lun <longo>, bref <mallongo>, doat <fingro>, nud <nazo>, her <haro>, blein <blindeco>, sud <surdo>, bäld <maljuno>, yun <juneco>, vär <glaso>, skal <vazo>, bov <bovlo>,  jed <jxxeto>, büd <ordono>, küp <rimarki>


               Ekzerco 14

                     traduko de la ekzerco 13

Vilol-li fidön bosi? / Danob oli vemo ab no vilob fidön / Vini no labob domo / Kin binon-li in cem at? / Sör obik binof us, reidof buki nulik / Labol-li nu kafi? / Si! binon is / Kaf at binon vemo svidik / No löfol-li svidi? 


                 Ekzerco 15

 Man pöfik at binom bleinik ä sudik / Cil badik et flapon lepi smalik / Ker cela binon bigikum ka ker poda


                          

                            Tenso, Eksklamacio


 Rilate la tempon, en kiu iu aktiva ago (auxx pasiva suferago) povas okazi, unue estas dividite; 1) prezenco, 2) paseo, 3) futuro.

 La paseo estas dividitaj en tri manierojn. 

1) imperfekto (rakontado) kiel:  Oni ofte vidis la homon 

2) perfekto: Oni jam ofte vidis la homon.

3) pluskvamperfekto: Oni jam ofte estis vidinta la homon. 

    Koncerne la futuron estas dividitaj:

 futuro Ⅰ: Oni ofte vidos la homon.

 futuron Ⅱ: Oni estos ofte vidinta la homon. 

 Tiamaniere kreigxxas ses tempokonceptoj en Volapuko, cxxe kiuj oni alkrocxxas al la aktivkoncepto la vokalojn, a, ä, e, i, o, u.

 a estas la signo de prezenco: gxxi estas uzata nur en pasivo. 

 ä estas la signo de imperfekto, löfob <mi amas> / älöfob <mi amis> 

  e estas la signo de perfekto: logof <sxxi vidas>, elogof <sxxi jam vidis> 

 i estas la signo de pluskvanperfekto. fanom <li kaptas>, ifanom <li jam estis kaptinta>

 o estas por futuro Ⅰ: drinol <vi trinkas>, odrinol <vi trinkos>

 u estas por futuro Ⅱ: reinos <pluvas>, ureinos <estos jam pluvinta>


                 Ekzerco 16

 Äföfom fati oka (okik) / Cil smalik äblinon mote okik floris jönik / Cil gudik ägivon mane pöfik, kel ästanom su pon, moni / Ereidob buki at / Sons badik mana liegik eflapoms (m.) odi / Ilogof leoni in fot / Sör ola iblinof bukis lul / Ogivob ole moni / Oslipob in bed at / Ugolom bü soar / Ureinos 

 La eksklamaj vortoj, nomataj ankauxx interjekcioj, esprimas la sentojn de gxxojo, doloro, surprizo ktp. La cxxefaj estas: ag! <aj! ktp>, fi! <fi!>, ö! <ho! hm!>, o! <ho!>, sö! <hasxx!>, he! <hen!>, vi! <ve!>

 Derivitaj eksklamaj vortoj estas formitaj per alkrocxxigo de finajxxo ö: danö! <dankon!>, yufö! <help!>, 

vol <mondo>, tal <tero>, bluk <rivereto>, fel <kampo>, seb <foso>, can <varo>, rem <acxxeto>, sel <vendado>,  kip <teno>, köm <veno>, kom <cxxeesto>, krig <milito>, püd <paco>, vaf <armilo>, däg <ponardo>, säb <glavo>, gün <pafileto>, frog <rano>, snel <limako>, kvil <aglo>, rav <rabo>, tif <sxxtelo>, cüt <trompo>, sep <kavo>


               Ekzerco 17

 Selob canis at / Man badik at ätifom, fate obsik (obas) neito gokis zül / Sö!, fat obik slipom / Ag! o frog pöfik / Snek ofanon oli / Ö! dom at binon vemo jönik / Vi!, man at sumom dägi / Äkömof ini dom bloda / Äkipom säbi / He! binol-li flen sona obik? / Danö!, o reg obik / Yufö!, men et tifon


                        

                     Tensoj (pasivo), Imperativo, Volitivo


 La pasivo de verboj estas kreitaj per la antauxxmeto de la konsonanto p antauxx la koncernaj aktivformo. 

 pa (prezenco): pafidob  <mi estas mangxxata>

 pä (imperfekto): päfidob  <mi estis mangxxata>

 pe (perfekto): pefidob  <mi jam estas mangxxita>

 pi (pluskvamperfekto): pifidob  <mi jam estis mangxxita>

 po (futuro Ⅰ): pofidob  <mi estos mangxxata>

 pu (futuro Ⅱ): pufidob <mi jam estos mangxxita>


               Ekzerco 18

 Böd päfanon / Cil peflapon / Pihetom / Mon poravon / Vin pudrinon / Ston pajedon / (ofte la pasivo estas evitata per la uzo de oni kun la konforma verboformo) Äfanoy bödi / Eflapoy cili / Ihetoy omi / Oravoy moni / Udrinoy vini / Jedoy stoni / Pods jönik ats paselons us in gad gretik / Seloy podis jönik atis us in gad gretik / Oni atentu: la formoj, kiuj ne povas esti transskribitaj per oni, estas aktivformoj. 

 La ordonformo, nomata imperativo, estas formata per la aldono de “öd” al la koncernaj aktivoj. Flapolöd!  <Frapu!>

 La dezirformoj auxx volitivo estas formataj sammaniere per la aldono de “ös”. Flapolös <bonvolu frapi>

 

                    Ekzerco 19

 Givolös obe buki at! / Spikolöd! kiplado (kitopo) reg binom-bi? / Plin äbüdom: “blinoyöd obe kafi!” / Lilolö! / Man pöfik äbegom: “ag! givolös obe moni!” / Säkolös! 

  muf <movo, movado>, mof <ago, aktivo>, ped <premo>, käl <flego>, dun <ago>, dün <servo>, tuv <trovo>, suk <sercxxo>, täv <vojagxxo>, smiv <graso>, sag <diro>, mög <ebleco>, bör <butero>, miel <mielo>, sup <supo>, sal <salo>, fit <fisxxo>, rün <haringo>, hog <truo>, gur <vafo>, kev <kavo>, klöp <rondo>, ced <opinio. jugxxo>, fög <martelo>, zäp <tenajlo>, kluf <najlo>, boad <ligno>, boed <pleto, breto>, bem <pinglo>, bum <konstruo>, leül <oleo>, flad <flasko>, bir <biero>, kred <kredo>


               Ekzerco 20

 Etävom ini zif, kö (auxx “in kel”) sör oka äbinof / Flapolös klufi at ini boed et! / Men badik at, kel itifon fate obik moni, päfanon in gur et / Givolös miti pro dog obik (oba) / Äkälof moti ofik (t.e. de alia patrino) sis yels mödik / Blinoyöd mani, kel ätifon fitis / Äbumom sone okik domi jönik / Sukol-li cili olik? / Si! o söl! / Egolon ko son obik ini fot / Givolös obe fögi.


                                ⅩⅠ

                      La Participo, Konjunkcio kaj Kondicionalo


 La participo estas signata per la finajxxo “öl”. Ekzemple: polöl <portanta>, Säköl <demandanta>, vipöl <deziranta>, begöl <petanta>. La tenso estas antauxxmetata samkiel cxxe aliaj kazoj, ekzemple: ebegöl <petinta>, ovipöl <dezironta>.  Ankauxx pasivo estas ofte uzata: ekzemple: pureidöl <legitonta>. Adverbe uzate ankauxx, la participo fingxxas per “o” (ölo).


              Konjunktivo


 La konjunktivo estas uzata en Volapuko, nur por esprimi eblecon auxx dubon. Por esprimi tion oni metas neakcentitan silabon post streketo sekvanta la aktivon; Sagoy, das reg okömom-la ini zif smalik at (oni dubas pri tio) / Mögos, das okömom-la.


             Kondicionalo


 Oni formas la kondicionalon per aldono de “öv” al la aktiva formo de verboj: reidoböb <mi legus>, fredolöv  <vi gxxojus>, spikomöv <li parolus>

 Vortoj ofte uzataj por tiu cxxi kazo estas: if <se>, üf <se, nur se (emfazo)>, das <ke> / If kömoböv ini dom olik, givoböv ole buki nulik oba / Yufoböv fleni, if laboböv fögi oba. 

 stom <vetero>, luim <humido>, säg <sekeco>, sig <malsekeco>, hit <varmo>, kold <malvarmo>, jol <strando>, bot <sxxipo>, sail <velo>, gub <stiro>, rüd <kano>, luib <rado>, skrub <sxxrauxxbo>, bog <kofro>, bok <skatolo, kesto>, gren <greno>,hod <hordeo>, pen <plumo>, penön <skribi>, pök <peko>, pöl <eraro>, def <manko>, dob <falso, maljusto>, dof <mallumo>, klil <helo>, fib <feblo, malforta>, pül <eteco, malgraveco>


               Ekzerco 21

 Man at binom pöfik / Blinolöd obe bogi at / Kiojönik stom binon! /Si! o söl!, ab binos vemo hitik / Kikodo penol-li pökis so mödikis? / Ag! binob te men pülik / Mögos, das pölob-la / Kitimo fat obik okömom-li? / Kiplado (kitopo) ätuvol-li moni? / Kvil äravon gokis fol / Cil äjedon stoni ini gur / Mens, kels tifons, binons badiks.


                                  ⅩⅡ 

                 Transitiva kaj Netransitiva verboj; Vortkunmeto


 Kiam ni esprimas la konceptojn “sidi” kaj “sidigi”, ni trovas, ke “sidi” iomete estas pasiva, kaj kontrauxxe “sidigi” aktiva. Tiaj pasivecaj aktivformoj estas netransitivaj formoj. La aliaj formoj, kiuj postulas la tiel nomatan intencan agon, estas nomataj transitivaj formoj. Jen formitaj estas la cxxefaj vortparoj. Atentu el kiu maniero (per “i”) aktivformoj formigxxas; (substantivo per la ellaso de “ön”)

 seatön <kusxxi>, seitön <kusxxigi>, seadön <sidi>, seidön <sidigi>, deadön <morti>, deidön <murdi>, klebön <gruigxxi>, kleibön <grui>, brekön <rompigxxi>, breikön <rompi>, cenön <sxxangxxigxxi>, ceinön <sxxangxxi>, smetön <degeli>, smeitön <degeligi>, smelön <odori>, smeilön <flari>, smekön <gusti>, smeikön <gustumi>, sleafön <sxxovigxxi>, sleifön <sxxovi>

 Cxxiuj vortoj sen “i” estas en la pasiva senco; ekzemple: La negxxo degelas (sen propra ago).

 Cxxe aktivaj verboj kun “a”, “o”, auxx “u”, la aktivformoj estas formitaj per sxxangxxado al “ä”, “ö”, auxx “ü”.

 sadön <sinki>, sädön <sinkigi>, lagön <pendi>, lägön <pendigi>, falön <fali>, fälön <faligi>, stutön <apogigxxi>, stütön <apogi>, storön <fosigxxi>, störön <fosi>, tulön <turnigxxi>, tülön <turni>, rolön <ruligxxi>, rölön <ruli>, yumön <ligigxxi>, yümön <ligi>, jutön <pafigxxi>, jütön <pafi>


               Ekzerco 22

  Fat obik äseadom su stul, son okik äseidom oki sui ston / Bot äseaton lä bluk, man äseitom fitis ini bot / Cil at ekleibon düdis. Hers oma äklebons su kap oma / Vafs lagons len völ cema. Fat olik älägom güni len bim / Flad erolon ini cem. Rölob stoni gretik ini gad / Mot obik ästutof (sen “oki” cxxar pasivo) ta stul, fat oba ästütom ofi / Naf äsadon in mel. Mans äsädoms vafis / Kat sleafon ini hog. Fat ofik äsleifom vabi / Mot äbreikof bodi. Luib vaba äbrekon. 


                           Ekzerco 23

  Mia patrino sidis cxxe la tablo / La malgranda filo de la princo falis en profundan kavon / Tiu cxxi homo faligis kvar arbojn / La negxxo falis de la cxxielo / Tiuj cxxi fisxxoj ne odoras bone / La maljunulo sidis cxxe la tablo en la cxxambro, kaj kirlis en la skatolo / La patro mortigis la serpenton, kiun li trovis en la gxxardeno / Mia patrino mortis en tiu cxxi cxxambro. 

  Tiu cxxi homo mortigis leonon / La najloj kusxxas en tiu cxxi skatolo / Via fratino metis la libron sur la segxxon. (Post la traduko komparu kun ekzerco 24 en la cxxapitro ⅩⅣ)


              Vortkunmetado


 La kunmetado de du auxx tri vortoj estas farata per la vokalo “a” en Volapuko: vinaflad <taso por vino>, slipacem <dormocxxambro>, vabaluib <rado de auxxto> 

  Tamen, se la sekvanta vorto (sxxangxxite kiel verbo) povas esti objekto de la unua parto, tiam, anstatauxx “a”, la vokalo “i” estas metata: menilöf <homamo (amo al homoj) kontraste al menalöf <amo far homo>. Oni atentu, ke en la vortkunmeto la pluralo estas neniam uzata; klufabog <najlokesto, najlujo>, klufabogs <najlujoj>, (klufasbog <ujo por najloj>, estas malgxxusta)

  Sekvanta vorto estas metata rekte sen iu ajn intervokalo;

1. se la unua parto de la kunmetita vorto ne estas substantivo (numeralo ktp)

2. se la unua parto komencigxxas kun prepozicioj (ekz. “takögmedin”  <medikamento kontrauxx tuso> komencigxxas per “ta”)

3. se inter du vortoj konjunkcio enmetigxxas kiel ligvorto (ekz pli auxx malpli)

4. se la dua parto statas kiel apendico (auxx kiel samrajte), ekz:

 Auxxstrio-Hungrara, General-marsxxalo.


                           ⅩⅢ

                   Artikolo, Plursilabaj radikvortoj


 En Volapuko la artikolo estas uzata nur por (ne por eviti) fremdaj vortoj, propraj nomoj ktp. Tiu cxxi difina artikolo estas tradukata per “el”; gxxi estas deklinaciebla (ela, eli, elis) kaj plue povas same kiel “kel” akiri la viran sencon per la antauxxmeto de “hi” (hiel) kaj la virinan sencon per “ji” (jiel). Givolös obe eli “Frankfurter Zeitung” / In dom at älogob jieli “Auxxsta Nielsen”. 

  Kelkaj sufiksoj markas la grupojn, al kiuj la fremdaj vortoj apartenas. 

  Kompreneble Volapuko havas ankauxx du- auxx plursilabajn redikvortojn, cxxar miliardo da konceptajxxoj ne povas esprimigxxi nur per unusilabaj vortoj. 

komip <batalo>, vikod <venko>, vilag <vilagxxo>, tabak <tabako>, jevod <cxxevalo>, konsäl <konsilo>, konker <konkero>, läten <latuno>, lampad <lampo>, konlet <kolekto>, kontag <tusxxo>, rosad <rozo>, stenograf <stenografio>, telegraf <telegrafio>


                  GxxENERALAJxxO PRI PREFIKSO KAJ SUFIKSO


 Sekve, en la internacia lingvo Volapuko kiel en Esperanto, el unu radikvorto (per tauxxga prefikso auxx sufikso) oni kreas la kompletan liston da vortoj, kiuj apartenas al tiu konceptgrupo. Ofte trovigxxas en naturaj lingvoj multaj radikvortoj interne de unu grupo (ekzemple, ziehen, reissen, verzerren,) kaj ofte duoblasencaj konceptoj (la plejparto de la verboj estas transitivaj kaj intransitivaj). En Volapuko tia aferoj estas ellasitaj. Volapuko funkcias danke al tia unika konstruo tiel precize, ke neniu etna ligvo povus superi gxxin. 

 Estas klare, ke pro tiu preciza uzo de internacia lingvo, por esprimi cxxiujn mensmovojn estas bezonataj iom da prefiksoj kaj sufksoj. Klare konsciante ke tie cxxi unu manko egalas unu difekton, Volapuko havas ne malpli ol 60 prefiksoj kaj 85 sufiksoj: do entute 145 afiksojn. 

 Tamen oni konsideru, ke inter ili inkluzivigxxas 20 afiksoj uzataj nur en medicino kaj kemio, kaj ankauxx ke 32 afiksoj estas jam lernitaj (12 silaboj por tensoj <a, pa, ä, pä, ktp>, 6 silaboj por la deklinacio <a, as, ktp>, 4 silaboj por vortkategorio <ik, o , ön, öl> same kiel po r genro <hi, ji> kaj ankauxx por afiksoj <li, laum, ün, ös, öd, kaj öv>).

 Do restas ankorauxx 93 afiksoj, kiuj estas pritraktataj malsupre. 


                                 ⅩⅣ 

                       Nauxx afiksoj por signi vivantulojn kaj seksojn


 La prefikso “hi” faras la virkoncepton klara: higok <virkoko>, gok <koko>, hijevod <vircxxevalo>, jevod <cxxevalo>, hikat <virkato>, kat <kato>

 La prefikso “ji” esprimas virinan koncepton klara; jifit <fisxxino>, fit <fisxxo>, jigok <kokino>, gok <koko>, jireg <regxxino>, reg <regxxo>, 

 La prefikso “ho” signas kastritan viran vivajxxojn; hogok <kastrita virkoko>, gok <koko>, hojip <kastrita sxxafo>, jip <sxxafo>.

 La prefikso “jo” signas (kiel “ho”) virinan vivajxxon; jogok <kastritan kokino>, gok <koko>

 La sufikso “an” signas ne nur personon (fojfoje ankauxx estajxxon gxxenerale) sed ankauxx profesion (vidu ankauxx “el” kaj “al”) kiuj klarias kiel posedanto de iu eco auxx difekto. Se la ago de la estajxxo estas nur portempa (provizora), “an” sekvas participfinajxxon; (ölan) se ne, gxxi sekvas radikvorton. 

 mitan <viandvendisto>, mit <viando>, dünan <servisto>, dün <servo>, pöfan <malricxxulo>, pöf <malricxxo>, säkan <demandanto>, säk <demando>, tidan <instruisto>, tid <instruo>, tidölan <instruanto>, jitidan <instruistino>, jidünan <servistino>. Ankauxx logxxanto de lando, kontinento auxx insulo, adepto de religio, partio ktp, estas signataj per “an” konforme. 

 Se iu varo estas kreata per profesia laboro, “el” estas uzata anstatauxx “an”. jukel <sxxufaristo>, juk <sxxuo>, möbel <meblofaristo>, möb <meblo (oni atentu; la sxxufaristo faras sxxuon, sed la viandvendisto ne faras viandon)

 Por signi altrangan personon auxx profesion estas uzata la sufikso “al”, per kiu ankauxx la nomo de dioj estas tradukata kiel portanto de ecoj: presidal <sxxtatprezidento>, presidan <prezidanto>, presid <prezido>, general <(armea) generalo>, generan <generalo (gxxenerale)>, gener <generalposteno>, Nämal <Forto (dio)>, näm <forto>, Nolal <la Cxxioscia (dio)>, nol <scio>

 Se persono (auxx vivajxxo) statas pasiva auxx neaktiva al la koncepto de la radikvorto, la silabo “äb” estas uzata.

 fanäb <kaptito>, fanan <kaptanto>, fan <kapto>, tidäb <lernanto>, tidan <instruisto>, tid <instruo>, tuväb <perdito>, tuvan <trovinto>, tuv <trovo>

 La prefikso “läx” donas la sencon eksecon: läxpresidal <eksprezidento>, läxreg <eksregxxo>, reg <regxxo>

 til <kardo>, spin <dorno>, stig <pikilo>, hed <hedero>, rid <kano>, bambud <bambuo>, cuk <azeno>, ber <urso>,  bubuk <kukolo>, rab <korbo>, merul <merlo>, stem <vaporo>, fog <nebulo>, lug <mensogo>, glöt <envio>, lavar <avarulo>, zun <kolero>, lel <lilio>, viol <violo>, miosot <miozoto>, väk <vakso>, kandel <kandelo>, kanit <kantado>, danüd <danco>, musig <muziko>, lid <kanto>, pianod <piano>, tulön <turnigxxi>, tülön <turni>, xänön <grimpi>, vokön <voki>, tirön <tiri>, pedön <premi>, sturön <fali>, stürön <faligi>, grämön <grimpi>, turön <gimnastiki>


            Apendico de cxxapitro Ⅱ


 La sufikso “os” (neuxxtrala auxx persona pronomo) siavice formas subtantivformon en neuxxtralo. Tiuj cxxi substantivoj estas formataj de adjektivoj kaj do finigxxas kutime per ikos; gudikos <bonajxxo>, jönikos <belajxxo>, smalikos <malgrandajxxo>, badikos <malbonajxxo>

 Aliaj demonstrativaj pronomoj estas: ot <mem>, ut <tiu>, som <tia>, votik <alia>, ebo <gxxuste, jxxus, nun>. Kun la helpo de prepozicio oni formas el “od” (unu la alian); len od <unu cxxe la alia>, lä od <kune>, öm <multa>. Per la aldono de persona silabo “an” la plejparto de la vortoj ankauxx povas esti uzataj sendepende. Ekzemple; öman <multaj (homoj) votikan <aliulo>, utan <tiu homo>


               Ekzerco 24

            Ekzerco de problemo 23

 Mot obik äseadof lä tab / Son smalik plina äfalom ini sep dibik / Man at äfälom bimis fol / Nif äfalon de sil / Fits at no smelons gudiko / Man bäldik äseadom in cem lä tab ed ästörom in boks / Fat ädeidom sneki, keli ituvom in gad / Mot obik edeadof in cem at / Man at ädeidom leoni / Klufs seatons in bok et / Sör olik äseitof buki sui stul. 


               Ekzerco 25

 In gad gretik at älogob floris mödik, lelis e violis, resedis e miosotis / Lep ägrämon sui bim ed äjedon flukis ini gad / Lavaran löfon moni mödikumo ka cilis okik / Son jukela äblinom fate obik hikati e jikati smalik (nur la katino estas malgranda) / No otuvol rosadis nen spins / Cil pöfik at äkaniton lidi jönik / Golob ini kav, givolös kandeli.


                                        ⅩⅤ

                                 La kvin sufiksoj

            Kvin geografiaj sufiksoj: la sufikso “öp”, la prefikso “si”


 La sufikso “än” estas uzata por krei landnomojn; Deutän <Germanio>, Fransän <Francuio>, Jveizän <Svisujo>, Rusän <Rusio>, Linglän <Britio>, Morokän <Morokko>, Lalsasän <Alzaco>, Badän <Baden>

 La sufikso “iän” formas provincon. Saxiäian <Saksono>

 Insuloj auxx landoj kun ege insulecaj trajtoj estas formataj per “eän”; Yafeän <Java>, Trinideän <Trinidado>, Korsikeän <Korsiko>, Kubeän <Kubo>

 Malgranda insularo estas tradukita per “uäns” (uän <insulo apartenanta al iu grupo): Samoyuäns <la Samoa Insularo>, Hebriduäns <la Hebridoj>, Hvavayuäns <la Havajoj-Insularo>, Ficiyuäns <Fijxxia Insularo>

 La sufikso “ean” estas por oceano (por ne konfuzi kun lago). Vidu poste, kiel ekzemlon, Nordan kaj Sudan polusojn kaj aliajn nomadojn de oceanregionoj.

 La sufikso “öp” tradukas lokon faritan auxx de vivantajxxoj auxx de naturo; lödöp <logxxejo>, löd <logxxo>, biröp <bierfarejo>, bir <biero>, baköp <bakejo>, bak <bakado>, bomöp <ostejo>, bom <osto>, blünöp <ofertejo>, blün <oferto>, malädanöp <hospitalo>, malädan <malsanulo>, fanäböp <malliberejo>, karcero, prizono>, fabäb <malliberulo>

 La prefikso “si” tradukas konstelacion, stelaron: sikref <kankro>, kref <krabo>, sitor <tauxxro>, tor <virbovo>, sileon <leono>, leon <leono>,  sipijun <kolombo>, pijun <kolombo>, silup <la Lupo>, lup <lupo>, sipaf <la pavo>, paf <pavo>.

  pov <poluso>, nolüd <nordo>, sulüd <sudo>, lofüd <oriento>, vesüd <okcidento>, maläd <malsano>, cüd <hakilo>, cid <cxxizilo>, saov <segilo>, räp <fajlilo>, nabik <mallargxxa, streta>, rovik <malvasta>, vidik <largxxa>, veitik <vasta>, fogin <fremda>, flen <amiko>, trompet <trumpeto>, krit <kristanismo>, pag <paganism>, yud <judismo>, slam <islamismo>, kalad <karaktero>, repüt <famo>, stim <estimo>, stüm <atento>, cäf <skarabo>, pab <papilio>, puf <pediko>, pünet <cemo>, xab <akso>, rif <rado, ringo>, deig <timono>, bat <vergo>, pöt <regiono>, nem <nomo>, nöt <nukso>, plöm <pruno>, daet <daktilo>, fig <figo>, stäg <cerbo>, kapreol <kapreolo>, yat <sciuro>, liev <leporo>, laut <auxxtoro, verkisto>


            Apendico al cxxapitro Ⅱ

  Nur kiam la adjektivo senpere sekvas la substantivon, gxxi restas nesxxangxxita. Kiam gxxi estas antauxxmetita inter la adjektivo kaj la substantivo, aliaj vortoj estas metitaj, gxxi ricevas la deklinacion de la substantivo; Cil badik at äflapon smaliki dogi malädik <Tiu cxxi malbona knabo frapis la malgrandan malsanan hundon> / Labob bukis vemo mödikis <Mi havas tre multajn librojn>

 La posedaj pronomoj estas same uzataj sendepende kun la aldono de silabo “an”; obikan <la mia homo>, olikan <via homo>


                    Ekzerco 26

 Stägs e kapreols binons nims jönik / Blinolöd cüdi e saovi! / O flen obik, babob pijunis vemo jönikis / In gad obik efanob pabi jönik, kel iseadon su flor / Labob flenis mödik in län at / Stimolöd fati e moti / Äblimoy tifani lü fanäböp / Pololsöd malädani ini cem obik / Man foginik at binom yudan, man et binom kritan.


                                   ⅩⅥ 

                 Kvar sufiksoj por instrumentoj, aparatoj kaj ujoj


 La sufikso “öm” signas servicojn kaj instrumentojn. logöm <viziero>, log <okulo>, telefonöm <telefonaparato>, telefon <telefono>, telegraföm <telegrafaparato>, telegraf <telegrafo (la silabo öm fontas de stöm <instrumento ilo, sen kiuj gxxenerale la manipulado estas neelbla>)

 Se tauxxgaj masxxino auxx aparato plenumas tion kion povas fari homoj, kvankam gxxi estus agado kaj fabriko primitiva kaj longdauxxra, tiam anstatauxx “om” estas uzataj;

1) “ian” de la signalo de “an” (nerekta ago); tovian <argano, gruo levmasxxino (tov <levo>)>, kipian <tenilo (kip <teno)>, pedian <premilo (ped <premo>)>

2 ) “iel” en la signifo de “el” (rekta ago) klufiel <najlfarilo (kluf <najlo)>, peäniel <pinglofarilo>, peän <pinglo>, Pli grandan masxxinon oni tradukas nature per la kunmeto de “cin” <masxxino>: stemacin <vapormasxxino>

 La sufikso “iär” markas ujon ktp, plejparte de ornamita stato auxx en artisma auxx placxxa formo; nigiär <inkujo>, nig <inko>, kafiär <kafujo>, kaf <kafo>, biskutiär <biskvitujo>, biskut <biskvito>


            Apendico de cxxapitro Ⅳ


 Cxxiuj derivitaj prepozicioj finigxxas per “ü”; demü <pro, rilate (dem <konsidero, atento>)> / No äkanob kömön demü maläd cila obik.

 kodü <kauxxze de (kod <kauxxzo, kialo>)>: No kanob slipön kodü tutadol. 

 Aliaj unusilabaj prepozicioj estas;

   dö <pri>: mans äspikoms dö krig.

   as <kiel, estiel>: kömob as flen fata olik.

   äs <kiel>: binob so gretik äs ol / Fat obik binom gretikum ka ol (atentu la diferencon)

   se <el>: mot obik ägolof se cem.

   dub <konsekvence de, sekve de>: fat omik ädeadom dub maläd badik. 

   me <per>: musigön me trompet. Me vab.

   pla <anstatauxx>; ogivob ole canis pla mon. 

   plä <krom; ekskludante>: nek nolon atosi plä ol

   to <malgrauxx>: to rein flen obik äkömon

   dü <dum>: dü neit ireinos.

   kol <al>: reg at binom gudik kol pöfikans

   lo <fronte al>: nif smeton lo sol.

   pö <cxxe>: binön pö täv, Pö pöt at ospikob. 

   fa <de>: buk at pälauton fa flen obik.

   ön <sub>: ön nem foginik. 

   love <trans>: man et ägolom love pon.

   bevü <inter>: ätuvob jimi in bog. bevü klufs modik

   ad <por (enkonduki infinitivon)>

   äl <en la direkto de>: äl nolüd


                                    ⅩⅦ

                    Sufiksoj “ikön”, “ikam”, “ükön”, “ükam”

                          Prefiksoj “le” kaj “lu”


 Ni lernis, ke la silabo “ön” formas infinitivon. Cxxe la infinitivo derivita rekte de adjektivokoncepto, tiu “ön” ne povas esti prenata en aktiva formo. Tie cxxi “ön” montras nur la infinitvan staton. Pro tio, “redön” (redik <rugxxa>) signifas nur “esti rugxxa”. Al kompletigo de tiu manko de infinitiva koncepto servas;

 1) por la netransitiva formo la silabo “ikön” (substnativo ikam). Redikön <rugxxigxxi>, redikam <rugxxigxxo>

 2) por la transitiva formo la silabo “ükön”; redükön <rugxxigi>, redükam <rugxxigo>

 Ofte la komparativo (um) estas uzata kombine kun tiuj cxxi formoj. Gxxi enmetigxxas anstauxx “ön”: brefik <mallonga>, brefükön <mallongigi>, brefükumön <plimallongigi>, (Ekzercigxxu en tiu cxxi formo helpe de la lernitaj adjektivoj)

 La prefikso “le” signifas pligrandecon, plibonecon, auxx pliakrecon de la radikkoncepto. lezif <urbego>, zif <urbo>, leyan <pordego>, yan <pordo>, lezun <hato>, malico>, zun <kolero>, lemud <fauxxko>, mud <busxxo>, lefat <avo>, fat <patro>, lemot <avino>, mot <patrino>, lecem <halo, cxxambrego>, cem <cxxambro>, lehät <kasko>, hät <cxxapelo>, leson <princo>, son <filo>, leklär <fulmo>, klär <fulmo>

 La silabo “lu” kontrauxxe al supre, signas malmultecon, malbonecon auxx ion kiel neordinaran (besteca kutimo ktp). lubegön <almozpeti>, begön <peti>, ludrinön <trinkacxxi>, drinön <trinki>, lufidön <mangxxacxxi>, fidön <mangxxi>, lulak <marcxxo>, lak <lago>, lugod <idolo>, god <dio>, lubel <monteto>, bel <monto>. Konsekvence, ankauxx la duonparenceco estas tradukita; luson <duonfilo>, lumot <duonpatrino>.

 barak <tenejo, grenejo>, fenät <fenestro>, mesad <mansardo>, prifet <aborto>, fon <fonto>, söp <fosajxxo>, gruf <sulkofosajxxo>, fiv <flako>, tut <dento>, lip <lipo>, palat <palato>, lineg <lango>, gased <jxxurnalo>, bük <preso>, boned <mendo>, papür <papero>, fred <gxxojo>, lied <malfelicxxo>, suf <sufero, elteno>, dol <doloro>, yam <mizero>, glif <malgxxojo>, plon <aflikto, lamento>, lüg <tristo, cxxagreno, amaro>, käf <ruzo>, kof <moko>, simul <trompo>, nof <ofendo>, yub <jxxuro>, kusad <denunco>, pön <puno>


                                    Apendico de cxxapitro Ⅴ

 ser <0>, deg <10>, degbal <11>, degtel <12>, degkil <13>, teldeg <20>, teldegbal <21>, teldegtel <22>, teldegkil <23>, teldegfol <24>, kildeg <30>, kildegbal <31>, kildegtel <32>, foldeg <40>, luldeg <50>, mäldeg <60>, veldeg <70>, jöldeg <80>, züldeg <90>, tum <100>, tumbal <101>, tumtel <102>, tumkildegbal <131>, tumjöldegzül <189>, teltum <200>, kiltum <300>, foltum <400>, lultum <500>, mil <1000>, telmil <2000>, kilmil <3000>, folmillultum <4500>, degmil <10 000>, tummil <100 000>, 

 La sufikso “ion”; balion <1 000 000>, milbalion <1 000 000 000>, telion <1 000 000 000 000>, 

 La sufikso “id” servas por signi vicordon; balid <unua>, telid <dua>, kilid <tria>, kildegtelid <tridekdua>,

 Kun la sufikso “an” kreigxxas substantivaj formoj. balidan <la unua (homo)>.  Per la aldono de “o” kreigxxas adverboj; balido <unue, unuafoje>, ktp.

 La sufikso “na” faras ripetnumeron. balna <unufoje>, telna <dufoje>, kilna kil binos zül (numeroj estas neuxxtralaj konceptoj). Kun la helpo de “ik” oni kreas adjektivon; kilnaik <dufoja>


                                  ⅩⅧ

             Prefiksoj “fe”, “fi”, “fea”, “da” kaj “du”, “ne”, “fäi” kaj “mai”


 La silabo “fe” signas foruzon, pereon. fegeb <foruzo>, geb <uzo>, fenibön <elfrandi>, nib <frando>, fepladön <forludi>, plad <ludo>, fefidön <formangxxi>, fidön <mangxxi>

 La prefikso “fi” signas agon gxxis la plenumo. fidunön <plenumi>, dun <faro>, fimekön <fini, pretigi>, mekön <fari>, fipenön <finskribi>, penön <skribi>

 La prefikso “fea” signas transmeton. feapladön <transmeti>, plad <loko>, feaplanön <transplanti>, plan <planto>

 La prefikso “dä” signas splitigxxon. däbreikön <rompi, spliti (brekön, breikön <rompi)>, däfalön <disrompigxxi>, disfali (falön <fali)>, dästurön <renversi>, sturön <rulfaldi>

 La prefikso “dei” signas la morton kaj absorbon. deiflapön <frapmurdi>, flap <frapo>, deipedön <premmurdi>, ped <premo>, deiyugön <cxxasi>, yag <cxxaso>

 La prefikso “ne” estas “mal”. Gxxi signas la kontrauxxon de la radikkoncepto. neflen <malamiko>, flen <amiko>, nedan <nedankemo>, dan <dankemo>, negit <maljusto>, git <justo>, neläb <malfelicxxo>, läb <felicxxo>, nemöd <malmulto. möd <multo>, nesef <nesekura>, sef <sekuro>, nevif <malrapido>, vif <rapido>, nekoten <malkontento>, koten <kontento> 

 La prefikso “fäi” signas fermon. fäiklufön <najli>, kluf <najlo>, fäikleibön <fermglui>, klebön (netransitiva)>, kelibön <glui>

 La prefikso “mai” signas malfermon. maikötön <tonde malfermi>, kötön <tondi>, mailökön <malsxxlosi>, lök <sxxloso>

  stork <cikonio>, strut <struto>, härod <ardeo>, fasan <fazano>, jamod <kamelo>, tigrid <tigro>, leefad <elefanto>, rinoserod <rinocero>, fain <velkinteco>, säg <sekeco>, fen <laceco>, faem <malsato>, soaf <soifo>, rosmaren <rosmareno>, mirt <mirho>, pam <palmo>, zead <kriptomerio>, lear <olivarbo>, lad <koro>, roin <reno>, splen <lieno>, slak <skorio>, cim <fumtubo, kamentubo>, foad <hepato>, zen <cindro>, kolat <karbo>, sut <fulgo>, viäl <violono>, bäf <kontrabaso>, col <violoncxxelo>, brat <aldoviolono>, söf <sofo>, ramar <sxxranko>, lok <spegulo>, bam <benko>, lustul <tabureto>


                                    Apendico al cxxapitro Ⅴ

 Cxxiuj derivitaj konjunkcioj finigxxas per “ä”; büä <antauxx>, bü <antauxx>, medä <en la maniero ke, per tio, ke>, med <rimedo>, kodä <pro tio ke, kauxxze de>, kod <kauxxzo>, toä <kvankam>, to <malgrauxx>

 Aliaj konjunkcio-radkvortoj estas; va <cxxu>, noe...abi <ne nur, sed ankauxx>, ven <kiam>, plas <anstatauxx ke>, klu <tial, sekve>, ni...ni... <nek...nek...>, fe <ja>, tän <nu>, nü...tän <jen...jen>.


                          Ekzerco 27

 Son badik higadana obsik äflapom dogi smalik me bat / Man nekotenik et plonom e yamom do labom moni mödikum ka ob / Fat obik labom higokis tel, jigokis kildegbal, jiganis teldegtel e lievis degtel / Hiflen olik äkömom kilna ini cem obik / Rusän binon län vemo gretik / In fot at älogob ni stägis ni kapreolis / Fat obik äblinom noe nötis vemo mödikis, abi podis mödik / Veg at binon neito nesefik / Mailökolöd yani / Sör olik äseadof su söf, blod olik ästanom lä ramar / Binob soafik, givolös obe kafi u vati / Binol-li fenik? / Si! o söl!


                                     ⅩⅨ 

                     Prefiksoj “do”, “du”, “nü”, “ke”, “lü”, 

             Sufiksoj “il”, “ül”, “ep”, “ao”, “io”, “aö” kaj “iö”


 La prefikso “do” tradukas la koncepton de la germanligvaj silaboj “malsupren”. dofalön <fali>, falön <fali>, dopladön <meti malsupren>, pladön <meti>, dorönön <kuri>, rönön <kuri>

 La prefikso “du” signas la koncepton de esperanta “tra”: dugolön <trairi>, golön <iri>, dutävön <travojagxxi>, tävön <vojagxxi>, dukötön <distrancxxi>, kötön <trancxxi>

 La prefikso “nü” signas la koncepton de esperanta “en”: nüjedön <enjxxeti>, jedön <jxxeti>, nüsumön <enricevi, enpreni>, sumön <preni>, nübladön <enflustri>, bladön <blovi>

 La esperanta “kun” estas tradukita per “ke” en Volapuko: keblinön <kunporti>, blinön <porti>, kelabön <kunhavi>, labön <havi>

 La esperantajn silabojn “al” estas tradukita al la prefikso “lü”; lüsedön <alsendi>, sedön <sendi>, lülogön <ekvidi, rigardi>, logön <vidi>, lübätön <allogi>, bätön <logi, tenti>

 La sufikso “il” servas kiel diminutiva partiklo kaj karesformo; cilil <knabeto>, cil <knabo>, bukil <libreto>, buk <libro>, fatil <pacxxjo>

 La sufikso “ül” servas kiel montro de la konceptoj, kiuj estas plej najbaraj al la radikvorto, sed diferencas pro primitiveco, eteco ktp. fodül <serpeto, falcxxileto>, fod <serpo, falcxxilo>, vomül <frauxxlino>, vom <virino>, bubül <bovido>, bub <bovo>, gokül <kokido>, gok <koko>, stafül <krajono>, staf <stango, bastono, vergo>, yam <mizero>, fogül <vaporo, fumo>, fog <nebulo>

 La sufikso “ep” servas kiel signo de arboj, se tiu estas derivita de unu radikkoncepto. Kie klareco necesas, tie preferataj estas “bim”: figep/fagabim <figarbo>, kvärep/kvärabim <kverko>, kvär <kverko>. 


                                Apendico al la cxxapitro Ⅵ

 Aliaj primitivaj adverboj estas; ye <tamen>, zi <cxxirkauxxe>, pas <finfine>, mo <for>, i <ankauxx>, ge <reen>, sü <elen>

 La sufikso “ao” signas la ekirpunkton de iu mova adverbo rilate la radikvorton; det <dekstra>, deto <dekstre>, detao <de la dekstro>, nedet <maldekstro>, nedeto <maldekstre>, nedetao <de la maldekstro> 

 La sufikso “aö” signas la saman koncepton en la vokativa senco; detaö! <de la dekstro! löp <supro>, löpo <supre>, löpaö! <de la supro!>

 La sufikso “io” signas la celon de iu movo rilate la radikvortan koncepton: detio <dekstren>, nedetio <maldekstren>, löpio <supren>

 La sufikso “iö” signas la saman koncepton en vokativa senco; löpiö! <supren!>

 glok <horlogxxo>, klok <sonorilo>, lib <libero>, mut <devo>, müt <devigo>, glüg <pregxxejo, kirko>, rel <religio>, tem <templo>, sül <paradizo>, höl <infero>, diab <satano>, lan <animo>, koef <konfeso>, sin <pekeco>, tug <virto>, blit <pantalono>, jit <cxxemizo>, mäned <mantelo>, gun <surtuto (por viro)>, juüp <surtuto (por virino)>, nän <koboldo>, fey <feo>, neüf <mimfo>, näk <Nikso>, magiv <magio>, prestidigitado>, mag <priskribo>, magod <bildo, imitajxxo>, kon <rakonto>, konot <rakontado>, fab <fabelo>, rabot <rabotilo>, gim <borilo>, cid <cxxizilo>, jän <cxxeno>, dil <parto>, ret <resto>, bid <arto>, sot <sorto>, süm <simileco>, vot <alio>, laed <latiso>, bem <trabo>, bemül <stango>, stag <pajlo>, stam <trunko>, kik <sxxlosilo>, lök <seruro>, jad <ombro>, dag <mallumo>, kög <tuso>, slim <sputajxxo>, spuk <salivo>, sput <salivo>, käl <flego, prizorgo>, kud <zorgo>, flät <flatado>, kid <kiso>, cüg <vango>, cün <mentono>, balib <barbo>


                                    ⅩⅩ 

                    Sufiksoj “üp”, “am”, “oin”, “ain”, “üd”, “üf”, “üm”

                      Prefiksoj “plö”, “ni”, “ö”, “ü”, “pö” kaj “pü”


 La sufikso “üp” signas la tempokoncepton...ofte gxxi similas al esprimo “-tempo”; lifüp <vivotempo, vivodauxxro>, lif <vivo>, florüp <printempo>, flor <floro>, hitüp <somero>, hit <varmo>, fluküp <auxxtuno>, fluk <frukto>, nifüp <vintro>, nif <negxxo>, cunüp <fasttempo>, cun <fasto>

 La sufikso “am” estas egala al esperanta “ad”; lobam <lauxxdado>, lob <lauxxdo>, numam <kalkulado>, num <numero>, nemam <nomado>, nem <nomo>

 La sufiksoj “oin” kaj “ain” signas rokojn. “oin” signas la krudan staton, dum “ain” tradukas la prilaboritan staton. noboin <natura juvelo>, nobain <trancxxita juvelo>, nob <nobla>

 La tri sufiksoj “üd”, “üf” kaj “üm” signas diversajn muzikajn konceptojn. 

 1) “üd” signas la teorian koncepton de muzika notacio. balüd <unuumo>, telüd <duto>, kilüd <tercio>

 2) “üf” signas tembrojn.

 3. “üm” signas la aliajn konceptojn; kilüm <trio>, folüm <kvarteto>, 

 Per la aldono de tauxxgaj finajxxoj ekzemple “an” (persono) kun plua finajxxo “ef” (aro de pluraj personoj) oni formas diversajn rolojn (personojn); folümanef <kvartetanoj>

 La prefikso “plö” kaj “ni” devenas de “plöd” <ekstera loko> kaj de “nin” <interna loko>; plöjuk <galosxxo>, juk <sxxuo>, niblit <kalsono>, blit <pantalono>, plögun <mantelo>, gun <jako>, nijit <subvesto>, jit <cxxemizo>, plöjal <krusto, sxxelo>, jal <sxxelo>, nijal <interna sxxelo, endodermo>


                                  Apendico al cxxapitro Ⅶ

 Per la demandsilabo “ki” ni formas helpe de sufiksoj “öp” kaj “üp” la jenajn demandvortojn; kiöpo? <kie?>, hiüpo? <kiam?>, por la kompletigo de la lernitaj; kitopo?/kiplado? <kie?>, kitimo? <kiam?>

  Aliaj (jam lernitaj) demandvortoj estas kompletigitaj kaj etenditaj per la komcernaj prepozicioj; kis? <kio?>, pro kis? <por kio?>, se kis? <el kie?(loko)> lü kis? <al kio?>

 Ankauxx la direktmontraj sufiksoj “ao” kaj “io” estas ofte uzataj en la demanda signifo; kipladao? <de kie?>, kipladio? <kien?>, kiöpao? <de kie?>, kiöpio? <kien?>


                                   Apendico al cxxapitro Ⅸ

 La prefikso “ö” signas la pasintan futuron Ⅰ. La prefikso “ü” signas la pasintan futuron Ⅱ en la aktivformo.

La pasiva formo de futuro Ⅰ (pasinta) signas “pö”. La pasiva formo de futuro Ⅱ (pasinta) signas “pü”. 

  sem <certajxxo>, seman <certa homo>, seim <iu (loko ktp)>, seiman <iu homo>, som <tia>, al <cxxiu>, alan <cxxiu homo>, an <kelkaj, iomete>, ans/anans <kelkaj>, non <nenio>, nonik <nenia>, nonikna <nenafoje, neniam>, val <cxxio>, valik <gxxenerala>, cxxia>, suv <ofteco>, suvik <ofta>, suvo <ofte>, seled <malofte>, seledik <malofta>, süp <subiteco>, süpo <subite>, sunik <baldauxxa>, suno <baldauxx>

  Per la antauxxmeto de la tempkoncepto kreigxxas multaj novaj vortoj; adelo <hodiauxx (del <tago>)>, odelo <morgauxx>, ädelo <hierauxx>, anu <gxxuste nun (nu <nun>)>, änu <jxxus>, onu <tuj poste>  ayelo <cxxi-jare (yel <jaro>)>, oyelo <ventojare>, äyelo <pasintjare>

 dred <timo>, tom <agonio>, naud <nauxxzo>, presen <nuntempo>, fütür <estonteco>, paset <pasinteco>, fied <fidelo>, spel <espero>, pued <cxxasteco>, soldat <soldato>, milit <armeo>, vikod <venko>, priel <vestiblo>, lael <aleo>, legad <parko>, fien <interezo>, trip <imposto>, tol <dogano>, feil <kultivado>, feilan <tekultivisto>, plaud <plugilo>, yän <fadeno>, fad <fadeno>, jain <sxxnuro>, tied <teo>, kak <kakao>, jokolad <cxxokolado>, ruil <rusto>, züd <acido>, purid <putro>


                                            ⅩⅩ 

                            Prefiksoj “büa”, “sö”, “rü” kaj “ze”

                            Sufiksoj “av”, “tin”, “äl” kaj “iäl”


 La prefikso “büa” egalas la germanan silabon “vor” en la senco de ekzemplo, modelo, montro. La prefikso “sö” egalas la germanan silabon “nach” en la reaganta senco; büakanitön <kantkoduki>, sökanitön <kontrauxxakompani (kanitön <kanti>)>, büaturan <konduki gimnastikon>, södunön <imiti>, sekvi (dunön <fari)

 La prefikso “ru” tradukas la koncepton de la silabo “pra”; rufat <prapatro>, rufot <praarbaro>, fot <arbaro>, rufom <prototipo, pratipo>, fom <formo>

 La prefikso “ze” signas la koncepton de la esperanta “mez”; zeneit <noktmezo>, neit <nokto>, zeveg <survojo, mezvojo>, veg <vojo>, zedel <tagmezo>, del <tago>

 La sufikso “av” signas sciencon kaj egalas la esperantan pseuxxdofinajxxon “ologio” auxx “iko”; Godav <teologio>, God <dio>, kaenav <teknologio>, kaen <tekniko>, sanav <medicino>, san <sanigxxo>. Sciencoj, kiuj ne derivigxxis de aliaj vortoj, aperas kiel radikvortoj (sen “av”). filosop <filozofio>, füsiolog <fiziologio>, 

 La sufikso “im” signas mensotendencon en la ideologia senco, patio, instruo ktp. Gxxi reprezentas ismon; sogädim <socialismo>, sogäd <socio>, sog <komunumo>, dialim <idealismo>, dial <idealo>

 La mensa rilato al la radikvortkoncepto estas esprimata per la sufikso “äl”; ladäl <animo, koro>, lad <koro (oni diras ofte, ke iu havas bonan koron, per kio oni jugxxas la sensreagon kaj ne la organan koraktivecon)>, lanäl <inspiro, entuziasmo ktp>, lan <animo (ekz, kun sia tuta animo)>, senäl <senso (malamo, honto)>, sen <senso, sento (malvarmo, malsekeco, fajro). La sufikso “äl” forigas la malhelpon kontrauxx la internacia lingvo fare de la tiel nomata figurativa lingvo. 

Se la spirita rilato al la tendenco, manio auxx aspiro fortas, “iäl” anstatauxxas “äl”, moniäl <monavido>, mon <mono>, labiäl <avideco>, lab <posedajxxo>, lasiviäl <voluptamo>, lasiv <volupto>, zaniäl <kverelemo>, zan <kverelo>


                                   Apendico al cxxapitro Ⅸ


 Cxxiuj derivitaj interjekcioj finigxxas per “ö”. seilö! <silentu!>, seil <silento>, prüdö! <atenton!>, prüd <atento>, glorö! <hola!>, glor <gloro>, moö! <for!>, mo <for>

  Aliaj interjekciaj radikoj estas; bö! <malsagxxa!>, hö! <hop!>, nö! <ne!>, vö! <vere!>, fö! <dauxxrigu!>, adyö! <gxxis! Adiauxx!>

  kul <erejo (gxxenerale)>, tau <bendo, bandajxxo, sxxnuro, rubando (gxxenerale)>, basin <vazo, lago (gxxenerale)>, pun <pugno>, döm <polekso, dikfingo>, bälid <ventro>, göt <intesto>, saun <saneco>, läb <fortuno, bonsxxanco>, nid <ekbrilo>, mat <edzigxxo>, pals <gepatroj>, visit <vizito>, glid <saluto>, zäl <festo>, plek <pregxxo>, yul <jxxuro>, büd <ordono>, stip <kondicxxo>, ced <opinio>, flun <influo>, slud <decido>, zil <entuziasmo>, stad <stato, cirkonstanco>, dul <dauxxro>, pid <simpatio, kunsento, bedauxxro>, fabrik <uzino, fabrikejo>, stän <flago>, fül <felto>, gold <oro>, tub <brelo>, flut <fluto>, miot <koto, feko>, nuf <tegmento>, venen <donaco>, jif <fasko>, fif <febro, ardeco>, tonär <tondro>, flib <pulo>, bäu <malfluso>, nög <ovo>, gul <angulo>, get <ricevo, teno>, plif <falto, digo (gxxenerale)>, katul <katolikismo>, protäst <protestantismo>, dönu <ankorauxxfoje, denove>


                                       Ekzerco 28

 Glidob oli, o flen obik! / Danob oli / Binol-li saunik dönu? / Si! äbinob malädik lunüpo (lun <longo>, üp: sufikso rilatanta tempon) ab nu kanob visitön oli dönu / Ogolobs ini gad, stom binon jönik adelo / No kanob golön mödiko / Seidolös oki sui bam / Kiojönik hitüpadel at binon! / Vö! sol binon flen gudikün menefa (menef <homaro>, vidu “ef” auxx “anef”) / Logolös pabi jönik at! / Kiplado binon-li? / Anu seadon su rosad redik et / Logol-li oni / Si! ab nu mutob gegolön ini cem, mutob slipön dönu / Adyö!, o flen obik!


                                       Ekzerco 29

 Cxxu vi estas vidinta mian amikon? / Jes, mi vidis lin en la parko. Liaj tri knaboj ludis; li sidis sur la benko / Kie estas via patrino? / La patrino estas en la subtera etagxxo. Kiam (ven) mi kusxxis en la lito hierauxx, tondris / Nek mia patro nek mia patrino vidis tiun cxxi malbonan homon, kiam (ven) li eniris lian cxxambron nokte kaj sxxtelis monon / Atenton! en tiu cxxi flasko estas donaco / Cxxiu lauxxdas tiun cxxi bonan infanon / Cxxiuj homoj mortos iam (seimikna) / La almozulo staris sur la ponto / Neniu homo (men nonik) donis ion al li.


                                          ⅩⅩⅡ 

                                Prefiksoj “fa” kaj “la” 

                         Sufiksoj “em”, “äm”, “af”, “in” kaj “ir”


 La prefikso “fa” signas la malon de cxxeesto. fablibön <forresti>, blibön <resti>, fabinön <foresti>

 La prefikso “la” signas la koncepton de “suprenlevo” de io for de la tero auxx for de la restejo: lasumön <levi>, sumön <preni>, lakobükön <sumigi>, kob <kuneco (ükön <fari>)> 

 La sufikso “em” signas aron (homo “ef” ktp “anef”); bledem <foliaro>, bled <folio>, bomem <ostaro, skeleto>, bom <osto>, monem <kapitalo>, mon <mono>

 La sufikso “äm” signas organon de vivantajxxo (homoj, bestoj, plantoj). liläm <orelo, auxxdoorgano>, logäm <okulo, vidorgano>, dicetäm <digesta organo>, dicet <digesto>, flitäm <flugilo (besto)>, flit <flugo>

 La sufikso “af” signas beston rilate al la radikkoncepto; sügaf <mambesto>, süg <mamnutro (sug=sucxxo)>, Aliokaze, oni uzas plejparte “nim” pro klareco; domanim <dombesto>

 La sufikso “in” servas por signi elementon: blägin <nigreco>, blägik <nigra>, ferin <fero (kemia)>, fer  <fero (metalo)>, zinkin <zinko (kemio)>, zink <zinko>. Ofte finigxxas ankauxx la radikformoj en “in”, ekzemple, hidrargin  <hidrargo>

 La sufikso “ir” estas ofte uzata por signi gramatikajn esprimojn; fomir <morfologio>, fom <formo>, hukir  <citilo>, huk <hoko>, bidir <modalo>, bid <speco, maniero>

 rab <korvo>, rat <muro>, sab <sablo>, püf <polvo>, slet <plato>, kusen <kiso>, gak <sako>, veal <vualo>, pok <posxxo>, klöf <tuko>, lain <lano>, lif <vivo>, fun <kadavro>, rib <ripo>, bäk <dorso>, vüm <sino>, lin <ringo>, kad <posxxtkarto>, nat <naturo>, nisul <insulo>, sid <semo>, triful <trifolio>, stol <pajlo>, meil <pulvoro>, tuig <brancxxo>, zöt <etikedo, afisxxo, ktp>, lised <listo>, kaled <kalendaro>, sosit <kolbaso>, fromad <fromagxxo>, vim <humuro>, tom <doloro>, jem <honto>, blig <devo>, dot <dubo>, met <metro>, liät <litro>, ted <komerco>, palet <partio>, vöd <vorto>, top <loko>, jol <strando>, glun <grundo>, lien <linio>, stum <instrumento>, gel <orgeno>, mär <fabelo>, sasen <murdo>, div <trezoro>, noid <bruo, susuro>, sköt <blazono, emblemo>, düf <malmodo>, jap <akro>, zem <kalko>, glud <gxxelo, gluo>, smil <rideto>, mal <signo>, mön <muro>, frut <utilo>, nom <normo>, jed <jxxeto>, vaet <suko>, kokot <kokoso>, 


                              Apendico al Cxxapitro Ⅻ

 Ni havas vortkunmeton pere de litero “a” kiel norma formo, pere de “i” cxxe tauxxgaj kunmetado kaj la rektan kunmeton cxxe prepozicioj kaj nesubstantivaj vortoj lernitaj. Al la cxxi lastaj apartenas ankauxx vortkunmetado pere de antauxxmetitaj adverboj, cxxe kiuj aperas “o” karakteriza por la adverboj. Ankauxx unusilabaj adverbaj konceptoj, (kiuj ofte ne finigxxas en “o”) estas rekte antauxxmetitaj. (same kiel prepozicioj).


                        Vortkkunmetoj diversspecaj


 domayan <dompordo>, menalöf <amo far homo>, menilöf <malmizantropeco>, (vidu Capitron Ⅻ) jukifabrik <sxxufabrikejo>, tafifmedin <kontrauxxfebra medikamento, senfebrigilo>, tavernenmedin <kontrauxxveneneco, antidoto>, balnum <singularo>, telpün <dupunkto>, löpiotirön <levi>, kobosumön <kunigi, sumigi>, löseidön (oki) <starigi, levi>, lö <stare (adv. radiko)>, deleneit <diurno>, pluuneplu <pli auxx malpli>, general-mareal <general-marsxxalo>, Lingläna-Lägüptän <Angla-egipta>, Cxxar la propraj nomoj estas cxxiam skribataj kun la komenca majusklo, vortkunmetado kun ili cxxiam devas esti ligita per streketo. 


                           Ekzerco 30

 Blod obik lödom in Sulüda-Deutän. / Trifulabled at oblinon läbi ole / Juegifabrik gretik binon in vilag et / Mot obik äbadocedof (sxxi prenis gxxin malbona) lenoidi (hombruo) flenas olik / Cil at äblinon sone obik magodabukis jönik tel / Givolös obe götastinis kil / Vinaflad äfalon sui glun cema / Leülaflad at binon miotik / In barak feilana ätuvok gokanögis fol / Man et pädonioflapom dub punaflap / Su nisul at kokotapams e figabims mödiks stanons / Givolös märabuki jönik et / Ruil binon neflen fera / Kikodo binol-li nekotenik? / Faem binon badik, ab soaf binon badikum / Dog äbunon sui tab ed älufidon sositi lölik / Dub dag te äkanob logön jadi mana / Flen obik binon pöfik, ab repüt okik binon gudik / Rün binon fit menas pöfik / Mat binon tan bevü man e vom / Pals olik äseadons in priel gada, ven jiflen mota olik ävisitof onis. 


                        ⅩⅩⅢ

               Sufiksoj “od”, “ot”, “äd”, “ed“ kaj “et”


 Multaj radikkonceptoj allasas tutajn multajn derivagxxojn, kelkaj el kiuj ne estas enplektitaj inter la jam lernitaj derivaj silaboj. Al tiuj celoj servas la kvin sufiksoj “od”, “ot”, “äd”, “ed” kaj “et”. Cxxe la ofte etaj diferencigoj envicigxxas neniu preciza derivsilabo. Oni uzus eble kelkcenton da silaboj, nome, detaligi tiun specon gxxis la plej eta punkto estas nepraktikeble.

 Cxxiukaze ni havas kelkajn apogpunktojn. “od” kaj “ot” signas ofte objekton, ajxxon kaj similajn, kaj “ot”, kiam aperas plasteco, objekteco, pli. Sed se la pligrandigota radikkoncepto allasus la etendon, kiu estas ankauxx komuna, tiam “od” anstatauxxus. Lernu kaj komparu la jenon; mag <prezento, priskribo>, magod <bildo, ilustrajxxo>, magot <statuo, torso>, yel <jaro>, yelod <jarajxxo (periodajxxo kaj gxxenerale)>, dik <dikto>, dikot <diktado, (videbla kaj kaptebla) ordono>, pav <pavimado>, pavot <pavimo>, nul <noveco>, nulod <novajxxo (artiklo kaj gxxenerale)>

 Oni tradukas masojn per “ot”, sammaniere multeco estas derivata de nombro. bigot <diko (maso). big <dikeco>, lunot <longo (maso)>, lun <longeco>, veitot <blanko (maso)>, veit <blankeco>, lulot <kvinoblo>, lul <5>, jölot <okoblo, jöl <8>

 Kontrauxxe atentu la sekvajn vortojn konstruitajn per “od”: lärnod <hejmtasko, lekciono>, lärn <lerno>, jemod <honto, hontajxxo, hontindajxxo>, jem <honteco>, hontigxxo>, gitod <rajtajxxo, rajto>, git <rajto (jura)>

 La sufikso “äd” havas ordinare pli gxxeneralan signifon ol la aliaj kvar silaboj de la grupo. Se la radikkoncepto estas jam konkreta, ”ot” kaj “od” retirigxxas kiel ampleksigo kaj tial, plejofte trovigxxas ”äd”; jänäd <kateno>, jän <gxxeno>, sagäd <famo, onidiro>, sag <diro (sagod <la diritajxxo)>, konäd <legendo, fabelo>, kon <parolo, rakontado>, konot <rakonto>, bumäd <konstruajxxo>, bum <konstruo>, bumot <konstruitajxxo, domo>, bidäd <raso>, bid <speco, specio>

 Se tiuj cxxi konceptoj ne suficxxas, se la formota etendkoncepto estas nomata preskauxx auxx tute spirita, auxx temas pri likvoj kaj masoj, tiam “et” kaj “ed” estas uzataj; drined <trinkajxxo; drin <trinkado>, drinot <trinko>, fladet <flasko (da) (maso)>, flad <flasko>, väret <glaso (da) (maso)>, vär <glaso>. Geografiaj masoj estas tradukitaj per “et”, videt <geografia largxxeco>, lunet <geografia longeco>, spiked <sentenco, devizo>, spiket <proverbo>, spikot <interparolo>, spikäd <prelego>, spik <parolo>, timed <jaro (kristanisma islama)>, timäd <erao>, tim <tempo>

 vein <sangvazo>, cal <posteno>, cif <konduktoro, repondeculo, cxxefo>, nak <ankro>, ban <bano>, bien <abelo>, pened <letero>, blöt <brusto>, spid <hasto>, sek <sekvo>, lül <strigo>, fag <foro>, klif <roko>, renar <vulpo>, bil <galo>, mied <limo>, küg <kukumo>, gif <versxxo>, ron <rezino>, skin <hauxxto>, hon <korno (besto)>, horn <korno (muziko)>, flab <cxxifono>, sped <lanco>, koeg <korko>, nun <raporto, informo>, sagit <sango>, pot <posxxto>, bluf <provo>, mad <matura>, sark <cxxerko>, häm <sxxinko>, dek <ornamo>, bov <bovlo>, sob <sapo>, bun <salto>, vög <vocxxo>, stil <silento>, tök <vartrafiko, internacia komerco>, dren <larmo>, trod <konsolo>, trum <tamburo>, drim <songxxo>, klub <klubo>, pöp <popolo>, vam <varmo>, zeil <celo>, fäd <akcidento>, salig <saliko>, taim <argilo>, snil <sigelo>, set <frazo>, silab <silabo>, pup <pupo>, cav <gorgxxo>, pün <punkto>, böf <sxxerco>, peb <pulso>, paun <funto>, pläd <pelto>, päg <bitumo, pecxxo>, paud <pauxxzo>, fiv <flako>, mül <muelo>, töb <laco>, hip <pugo>, laud <alauxxdo>, reid <lego>, köb <kombilo>, tuv <trovo>, tün <lado>, gug <gorgxxo>, gön <favoro>, fug <fusxxo>, blöf <pruvo>, smug <kontrabando>, pold <polico>, däm <damagxxo, perdo>, buon <sxxtopo, sxxtopilo>


                                    Apendico al Cxxapitro ⅩⅢ

 La artikolo “el” servas por signado (kaj konforma deklinacio) de fremdvortoj. Gxxi estas uzata kunlige kun volapukvortoj, nur tiam, kiam tiaj vortoj (auxx ankauxx gramatikaj silaboj) estas substrekitaj el la normalaj uzado en la frazkonstruo. Ekzemplo: In set “dog binon jönik” el “dog” binon subsat. <esperante, en la frazo “La hundo estas bela”, ‘hundo' estas substantivo>. Cxxe la milionoj da propraj nomoj estas avantagxxe en multaj okazoj montri per la alkrocxxigo de konformaj sufiksoj, la certan grupon , al kiu apartenas la sekvanta fremdvorto. Do “an” signas personon (elan, hielan), “af” signas beston (elaf); “ep” signas planton, “än” landojn, “eän” insulojn, “el” maron, “ak” lagon, “äd” <stelaro>, “ed” <monton>, kaj “ot” signas ajxxojn, objektojn. Kiam en la frazo sekvas gxxusta ekspliko de la fremdvorto, oni ne uzas la sufikson. Ekzemple: El”Mont-Blanc” binon bel geilikün Yuropa.


                                       ⅩⅩⅤ

                      La sufiksoj “ab”, “ag”, “er”, “ov”, “öf” kaj “ug”

                        La prefikso “lai”

                         Frazfarado


  La sufiksoj“ab”, “ag”, “er”, “ov”, “öf” kaj “ug” servas plejparte kiel karakterizdifino de la radikvortoj: ili tial aperas kutime kiel, “abik”, “agik” ktp.

  Kontrauxxe ili aperas solaj (sen “ik”) spirite substantivaj.

  La sufikso “ab” egalas neprecon, kauxxzecon auxx indecon (de iu ago). La ekvivalento esperanta estas “indo”: kredab <kredindo>, kredabik <kredinda>, kred <kredo>, deimab <forjxxetindo>, deimabik <forjxxetinda>, deim <forjxxeto>

 La sufikso “ag” trakukas esperanten “ricxxeco” auxx “ozeco”. Oni uzas tiujn silabojn nur por videbla auxx auxxdebla koncepto; stonagik <sxxtonoza, sxxtonricxxa>, stonik <sxxtona>, ston <sxxtono>, klifagik <rokoza, rokricxxa>, klifik <roka, rokfarita>, klif <roko>, vatagik <akvoricxxa>, vatik <akva>, vat <akvo>

 La sufikso “er” tradukas adjektivan koncepton “enhavi”. Gxxi estas uzata ankauxx substantive. spiter <alkoholenhaveco>, spit <alkoholo>, lalkoholerik <alkoholenhava>, lalkohorik <alkohora>, lalkohol <alkoholo>, sulfinerik <sulfurenhava>, sulfinik <sulfura>, sulfin <sulfuro>

 La sufikso “ov” tradukas la eblecon ekvivalentan al esperanta “eblo”; dilov <dividebleco>, dilovik <dividebla>, dil <parto>, breikov <rompebleco>, breikovik <rompebla>, breik <rompa>, brek <rompigxxo>, gleipov <kaptebleco>, gleipovik <kaptebla>, gleip <kapto>

 La sufikso “öf” signas karakter-derivon de la radikkoncepto en gxxenerala maniero. Gxxi servas por etendi konkretan substantivon unue al spirita, abstrakta formo, kaj, pro tio, por distingi la adjektivan koncepton for de la konkreta formo; flenöf <amikeco>, flen <amiko>, flenik <amika>, ladöf <elkoreco>, ladöfik <elkora>, lad <koro>, spogöfik <spongeca>, spog <spongo>, rätöf <enigmeco, mistereco>, rätöfik <enigma, mistera>, rät <enigmo, mistero>

 La sufikso “ug” signas la konformecon, lauxxcelecon auxx rezulton de iu dauxxra okupado en spirita senco. La silabo estas uzata kaj substantive kaj adjektive; plakug <sperteco, eksperteco, elproviteco>, plakugik <sperta>, plak <sperto>, plakik <desperta, akirita de spertoj>, reidug <erudicieco>, multleginteco>, reidugik <erudicia>, reid <lego>, klotug <sidantece>, klotugik <sida>, klot <vestajxxo>

 La prefikso “lai” signas la dauxxradon de iu ago; laipenön <skribi plu>, penön <skribi>, laivobön <labori plu>, vobön <labori>, laidul <dauxxrado>, laidulön <dauxxri>, dul <dauxxrado>, din <ajxxo, afero>. 

  pisäl <fabo>, flam <flamo>, nev <nervo>, filät < reto>, lof <oferto>, magif <pompeco>, xam <ekzameno>, sav <savo>, fät <sorto>, providenco>, flan <flanko>, sadin <silko>, sov <semado>, pur <pulvo>, puin <pulvoro>, pöm <pumpo>, pömöm <pumpilo>, grud <greno,grajno>, min <mineralo>, zib <mangxxajxxo, plado>, cog <sxxerco>, plaf <pudoro>, nekuragxxo>, mün <erco>, beat <beateco>, sköm <sxxauxxmo>, sim <rando>, mum <mumio>, slaf <sklavo>, zöt <atestajxxo>, pif <medolo>, monit <rajdo>, spad <spaco>, smok <fumado>, vag <vakeco>, klin <pureco>, fop <idioteco>


                                           Ekzerco 31

 Ven smugans ägoloms neito love mied läna miedapoldans äbejütoms omis; cif smuganas pädeidom, votikans valik (smuganas) äfugoms ini gurs miedabelema. (belem <montaro>) / Pö nun guidik at mülan yunik äbunom sui tab / Fluküpatep äravon bledemi (bledem <foliaro>) bimas / Koegabuons at pämekons in Korsikeän / Reid mödik dü soar odämükon logis / Lül binon neitaböd / Cil äfalon ini fiv / No olabol benoseki nen zil / Sval äfliton äl sil / Nek kanon komipön ta fät / Etuvoy mumi in stonasark seatöli


                                           Frazfarado


 Kvankam la konstruo de Volapuko allasas ajnan frazkonstruon, estas necese havi deciditan vortordon (sintakson). Unueco kaj neuxxtraleco de la internacia lingvo postulas tion. Ni havas unue simplan frazkonstruon, ekzemple; adyö! <adiauxx! (eksklamacio)>, Gololsöd! <vi(pl) iru! (imperativo)>. Tiuj bezonas nenian eksplikon plian. La sekvante pli alta frazformo estas formata per subjekto kun predikato. La subjekto (en nominativo) estas antauxxmetita; cil golon <la knabo iras>. La objekto sekvas la subjekton; man lobom cili <La homo (subjekto) lauxxdas (predikato) la knabon (objekto)>. Tiaj frazoj povas esti etenditaj, se la objekto aperas dufoje (dativobjekto kaj akzativobjekto). Fat givom dile podi <La patro (subjekto) donas (predikato) al la knabo (dativobjekto) la pomon (akuzativobjekto)>. En tiu cxxi frazo trovigxxas la cxxefaj frazelementoj en la ordinara vicordo. Tiaj frazoj povas esti etenditaj per aldono de etikedoj; ekzemple; fat gudik givom cile okik podis lul <La bona patro donas al sia knabo kvin pomojn>. En tiu cxxi frazo trovigxxas tri etikedoj; la adjektiva”gudik” la pronomo “okik” kaj la numeralo “lul”. Ankauxx substantivoj en genetivo kaj al-kazo, substantivo kun prepozicioj, kaj verboj (en la participa formo) sxxajnas esti etikedoj; ekzemple; böd pedeidöl äseaton fo yan gada <La mortigita birdo kusxxis antauxx la pordo de la gxxardeno>. Cxxi tie la participo “pedeidöl” estas etikedo. En la vortoj “fo yan”(antauxx la pordo) aperas alia grupo de frazkonstruo gramatike adverbforma. Tiu cxxi formo estas tradukita per substantivo kun prepozicio en la lasta frazo, sed ili povas stari ankauxx adverbaj, ekzemple; fat gudik ogivom odelo cile okik podis lul. En tiu cxxi (jam analizita) frazo ni vidas kiel ankauxx la adverba formo (odelo) difinas la predikaton (ogivom). Ankauxx en demandfrazoj la substantivo estas antauxxmetita (kiel en la franca lingvo); mot slipof-li? <Cxxu la patrino dormas?>. Estas nature ke ekzistas ankauxx frazoj, kiuj de tempo al tempo postulos al sia senco sxxangxxon de vortgrupoj. Ekzemple; Adelo kanob givön moni. En tiu cxxi frazformo kusxxas tute alia senco ol la kutima formo; kanob givön adelo moni. 


                                          ⅩⅩⅤ 

                                  Prefiksoj “be”,”da”

                             Sufiksoj “ät”, “id” kaj “yim”


 La prefikso “be” estas uzata en la sama senco kiel “be” en la germana lingvo. Gxxi sxxangxxas la neuxxtralan verbon transitiva; ekzemple; bejütön <pripafi>, jütön <pafi>, bejedön <jxxeti al>, jedön <jxxeti>, belodön <prilogxxi, logxxi en>, lodön <logxxi>, begrämön <grimpi (transiva)>, grämön <grimpi (netransitiva)>, begolön <iri (la vojon)>, golön <iri>, bekanitön <prikanti>, kantigi>, kanitön <kanti>

 La prefikso “da” simile al la prefikso “le”, signas altan gradon, etendon auxx plifortigon de la radikvortkoncepto. Gxxi estas ofte uzata kunlige kun “le” kiel pli da substreko al la jam substrekita radikvortoj; datuv <invento>, tuv <trovo>, daved <naskigxxo>, ved <farigxxo>, datom <turmento, rimorso>, dajon <elmontro>, jon <indiko>, montro>, dalemot <praavino>, lemot <avino>, mot <patrino>, dalestüm <respekto>, lestüm <estimo>, stüm <estimo>

 La sufikso “ät” signas abstraktan koncepton; ekzemple, retät <nacieco>, net <nacio>, menät <humaneco>, homeco>, men <homo>

 La sufikso “id” signas (plejparte cxxe aktivformoj) kontrauxxon de la radikkonceptoj. Tial la vortformo formita per “id” donas la bazon, el kiu rezultas la radikvorto; ekzemple; bail <luigo>, bailid <luigxxo>, gebid <disponigxxo>, geb <uzo>, pan <hipoteko>, panid <hipoteko>, pön <puno>, pönid <absolvigxxo, senkulpigxxo, rekompencado>. 

 La sufikso “yim” servas por signi miliononon kaj la potencon. ekzemple; balyim <unu milionono>, telyim <duiliono>, kron <krono>, graf <grafo>, näst <nesto>, jak <sxxarko>, krik <grilo>, svin <porko>, spär <pasero>, musak <musxxo>, muskit <moskito>, mart <marteso>, rosin <sekvinbero, rosino>, lüod <direkto>, nüd <nudo>, zigar <cigaro>, zagarül <cigaredo>, tein <kahero>, tof <guto>, jek <timo, konsterno, sxxoko>, kum <amaso, staplo>, küm <svarmo, aro>, tat <sxxtato>, suäm <sumo>, prezo>, mäd <sxxtopajxxo>,lot <vestajxxo>, led <pinto>, stof <sxxtofo>, lasär <lacerto>, vultur <vulturo>, ren <boaco>, frin <fringo>, falok <falko>, furmid <formiko>, mutar <mustardo>, pit <spico>, blam <riprocxxo>, krüt <kritiko>, fled <sxxargxxo>, lod <sxxargxxo>, mof <movo>, kef <broso>, klün <sekreto>, lon <legxxo>, ton <sono>, teg <kovro>, leog <ehxxo>, cek <kagxxo>, leg <lauxxlegxxeco>, cal <profesio>, smök <fumado>


                                              Ekzerco 32

 Mot äblamof cilis badik jukela / Cif ravanefa et panemom “renar”(el renar) / Sagoy dö piak das tifon-la / In cem obik musigacinil bäldik stanon / Volapük hiela “Schleyer” binon volapük gudikün / Cal musigala pämodränon aiplu dub datuvots (invento) kaenik / Etuvoy funi mana pesasenöl in gur dagik et; sasenan efugon / Falok bumon nästi okik sui bims vemo geiliks / Sölaplek primon me vöds: O Fat obsik in süls! / In sup at sal tumödik binon / Givolös obe zigaris lul e zigarülis deg! / Pos vikods mödik ta neflens zifa “Karthago” hiel “Hannibal” ämutom fugön; neflens okik ätuvons omi as fun / Sevol-li buki: “libakrig ela Boeren? / Sör smalik flena obik äpledof ko pup okik, keli ädekof me tanods kölik. 

 fab <fabelo>, pöjut <cxxaso>, bimül <arbeto, arbedo>, plöp <suceso>, viod <damagxxo>, mifät <fatalo, missorto, misfortuno>, vokäd <krio>, nendas <sen ke>, däm <perdo, damagxxo>, 


                                              Renar

                                   Fab fa: C. E. lessing


 Renar pepöjutöl äkanon savön oki sui mön seimik. Ad doniokömön gudiko ve flan votik, ädagleipon spinabimüli nilü mön. Aplöpon ad doniogrämön yufü on, ab spins japik äkodons viodis dolik pö on. “O yufans mifätik!” renar ävokädon, “no kanols yufön eki, nendas dämols oni leigüpo”.

 kapar <kapreolo>, skap <kruteco>, steifül <provo>, eksperimento>, vaniko <vane>, löfäb <amato>, suid <sveno>, bo <iom?>, slifäd <glitado>, benosmekik <bongusta>, bundan <abundeco>, sagat <sagaco>, fided <manöo>, tüv <malkovri>

                                             Lup e kapar

                                         ma hiel “Aisopos”


 Kapar äbinon löpo su klif skapik. Lup ätüvon oni, ed ästeifülon vaniko ad löpiogrämön lü on. “O löfäb!” älüvokädon oni, “no-li osuidol su klif geilik? Bo okanol deslifädön e doniosturön. Grämolös prüdiko donio e kömolös lü ob sui yebalän jönik at, kö kebs benosmekik dabinos bundano!” --- “Danob oli!” kapar sagatik ägespikon. “No vilol givön fidedi obe, ab ole it.”

 blümäl <aplombo, trankvilo>, soal <soleco>, kolköm <renkontigxxo>, gliban <vagabondo>, düp <horo>, nendrediko <sentime, auxxdace>, spatastaf <bastono por piediro>, bäk <dorso>, sü <elen>, Gode dani! <danke al dio, dankon!>


                                                Blümäl

 Man äglom neito su süt soalik ven süpiko äkolkömom glibani, Atan äpladom oki fo om, ed äsäkom ome käfiko; “düp kinid binos-li?” Man blümälik ägespikom nendrediko: “binos düp balid”, e pö vöd lätik spatastaf oka ädrefon balua bäki glibana so nämiko, das gliban ädofalom ed äsüükom vödis: “Gode dani! das no esäkob ole düpi tü zeneit.”

 vindit <vengxxo>, konsien <konscienco>, flumed <rivereto>, nilud <konjekto>, desin <plano, celo, intenco>, limed <korpomembro>, koldül <malvarmeto>, linegölo <langumante>, densit <denseco>, fesül <vejno>, letuig <brancxxo>, zugön <iri, tirigxxi>, vef <ondo>, fäg <talento>, svim <nagxxo>, nelet <malhelpado>, cav <gorgxxo>, krokod <krokodilo>, ninäd <enhavo>, luslug <interplekto>


                                         Vindit no slipon

                                         ma hiel “Aisopos”

 Sasenan pejeiköl dub konsien badik e fa pöjutans oka, ärivom pos fug lunüpik dü dels e neits fino flumedi; “Nil”, Ya äniludom das nu äbinom sefik, ed ädesinom ad nämükön limedis dafenik oka len jol koldükik in jad bima. 

 Ye töbo idoseitom oki, ven lup fa soaf pilümoföl äkodon, das dönu älöbunom. Spidiko äbegrämom bimi e dönu äniludom sefi oka. Süpiko tuigs nilü om änoidons e snek ätatakon omi linegölo de bledem densitik. Blud in fesüls oma ti ästifikon, e lafo dub jek, lafo ad fagön, älivükom doatis de letuig, keli idagleipom. Bi ye letuig at äzugon sus flumed, sasenan ädofalom im vefs flumeda. Nog äfägom ad savön oki medü svim, ab mifät äneleton i savamögi lätik at. Pö stur oka krokod älöpiokömon se vat, äjonon cavi, kedis tutas japik ninädöli ed äluslugon omi. 

 bisar <kuriozeco>, nexän <descendo>, let <enlaso>, täläkt <intelekto>, söt <devo>, zänod <centro>, föfalög <antauxxkruro>, dusteig <trapiko>, jot <akselo>


                                             Monit bisarik

                                           fa: “J. P. Hebel”

 Man semik ämonitom su cuk lomio e son okik ästepom futo näi om. Tevan äkömom ed äspikom: “binos negit, o fat! das ol monitol, e son olik mutom golön futo,”Labol limedis nämikum ka son.” Fat änexänom de cuk ed äletom soni ad bexänom euki. Suno tevan votik äkömom ed äsagom: “O hipul! no binos gitik das ol monitol e fat olik mutom begolön vegi futo. Labol lögis yunikum ka fat olik.” Nu bofiks äbexänoms cuki ed ämonitoms dü brefüp so, jüs tevan kilid äkömom ed äsagom: “O nentäläkt kion! Mens tel seadoms su nim fibik! Vö!, sötoyöd sumön stafi ad deyagön olis de cuk.” Nu bofiks änexänoms de cuk ed ägoloms futo, detiko fat ägolom, nedetiko son ägolom ed in zänod cuk ägolon. Nu tevan folid äkömom ed äsagom: “Vö! binols dabinans bisarik kil! No saidol-li, if tel de ols mutons golön?  Nu fat äkobotanom föfalögis e son pödalögis euka, täno ädusteigoms dis koap onik letuigi bima, kel ästanon nilü süt ed äpoloms cuki su jots omsik lomio. Somikos okanon jenön, üf demoyöv ma ced mena alik.

 nesofik <kruda, maldelikata>, sprot <gxxermo, burgxxono>, fredikön <gxxoji>, juit <gxxuo>


                                               Florüp

 Teps nesofik emoikons 

 sa kold, e nif, e glad.

 Plans, bims e flors dönu sprotons

 in fel, in fot e gad.

 O lad obik! Fredikolös

 pos lügadels mödik. 

 O menalad! Juitolös

 nu florüpi jönik.

 spod <korespondo>, palestümöl <altestimata>, pötü <okaze de>, famül <familio>, daben <bonfarto>, bened <beno>


                                               Spod

 Pötü nulayel vipob ole e famüle olik gudikünosi, kelosi kanob vipön oles. Oyel blinonös obes valik dabeni e benedi mödikis. 

 tret <gxxiro>, suäm <sumo>, mak <marko (mono)>, sosus (konj) <tuj post>


                                       O söl palestümöl!

 Me at vilob nunön ole, das egetob danölo potatreti ola suämü maks: 9,40. Opotob ole bukis sosus upubons. Ko glids flenöfik.

 jäfot <okupo, laboro>, pened <letero>, sufäd <pacienceo>


                                        O söl palestümöl!

 No epenob ole sis vigs anik. Kod atosa binon, das älabob jäfotis votik mödik. Obegespikob penedis tel ola, sosus okanob; klu labolös nog sufädi anik. Ko lestüm